Kendini Tanıma Rehberi

Kitab mənbəyini açıq deyir: burada təqdim olunan bilgilər «illərlə davam edən mediumik iş» nəticəsində, 1970-ci illərin əvvəllərində San-Fransisko körfəzində müxtəlif mediumlar vasitəsilə «Maykl» adlı varlıqdan — «bir zamanlar dünyada çox həyat yaşamış, sonra başqa aləmlərə keçmiş özlər toplusu»ndan — alınıb. Müəlliflər sistemin elementlərinin 1920-ci illərdə Qurciyev, Uspenski və Rodni Kollin tərəfindən öyrədildiyini, sufizmlə rezonans yaratdığını və Maslou, Yunq, Erikson, Freyd oxucularına tanış gələcəyini yazırlar. Ön sözdə isə vacib bir cümlə var: «Burada yazılanlara sadəcə inanmayın, bu bilgiləri özünüz sınayın».

«Böyük plan» fəsli yaradılışı sevimli, demək olar ki, uşaq nağılı tonunda danışır: Tao (və ya Tanrı) darıxır və özü ilə «gizlənpaç» oynamağa qərar verir — bir parçasını milyonlarla kiçik parçaya bölür, onlar mənşələrini unudur və minlərlə həyat boyu yenidən xatırlamağa çalışırlar. Yeddi varlıq müstəvisi, 800–1200 parçadan ibarət «Varlıqlar», bir dövrdə 49–400 fiziki həyat, karma qanunu — «birinə nə etdinizsə, gec-tez eyni intensivliklə sizə qayıdacaq» — sistemin əsas daşlarıdır. Flipper oyun avtomatı bənzətməsi — mahiyyət topu atır, labirintdə öyrənir, top dəliyə düşəndə yeni oyun başlayır — yaddaqalandır.

«Ruh yaşları» fəsli insanın idrakının həyatdan həyata necə genişləndiyini «həyat məktəbi» kimi təsvir edir: körpə ruhdan qoca ruha qədər mərhələlər bağçadan universitetə qədər siniflərə bənzədilir. Burada sistemin problemli tərəfi də görünür: girişdə deyilir ki, «yalançı şəxsiyyət» ilə mahiyyət arasındakı fərqi anlamaq «dünya əhalisinin orta ruh yaşından daha geniş bir idrak» tələb edir və nüvə müharibəsi təhlükəsini azaldar. Belə iyerarxik «ruh yaşı» dili, niyyət nə qədər xoş olsa da, insanları və cəmiyyətləri «daha az inkişaf etmiş» kimi etiketləməyə açıqdır. Müəlliflərin elmi-fantastik romanları «başqa planetlərdə olmuş» insanların xatirələri kimi təqdim etməsi də tənqidi oxucunu gülümsədəcək.

Kitabın ən maraqlı hissəsi «Rollar»dır. Yeddi rol — xidmətçi, sənətkar, döyüşçü, kahin, alim, müdrik və kral — peşə deyil, dünyanı qavrama tərzidir. Bunu yeni torpağa gəlmiş köçkünlər qrupu ilə göstərən qısa səhnə çox bacarıqlıdır: döyüşçü sığınacaq axtarır, alim qayanın növünü öyrənir, kahin şükür duasına çağırır, kral vəzifələri bölür, sənətkar quyu üçün yeni qurğu icad edir, xidmətçi qəhvə hazırlayır, müdrik isə evdəkilərə danışacaq hekayəni düşünür. Bu hissə, sistemin mənbəyindən asılı olmayaraq, insanların fərqli güclərini anlamaq üçün sadə, xoş bir tipologiya kimi oxuna bilər.

Ən zəif yer «Bədən tipləri» fəslidir: insanın boyu, sümük quruluşu, dərisi və orqanlarının güclü-zəif tərəfləri «döllənmə anında planetlərin mövqeyi» ilə izah olunur; məsələn, «Saturn tipinin» fiziki dözümlülüyü yüksək, amma onurğa problemləri tez-tez olur. Genetika və tibb baxımından heç bir əsası olmayan bu iddialar ciddi xəbərdarlıq tələb edir — sağlamlıq məsələlərini belə «tip»lərlə izah etmək oxucunu yanılda bilər.

Nəticədə kitab öz auditoriyası üçün aydın yazılmış, ardıcıl bir ezoterik sistemdir; özünü qəbul və qeyri-şərtsiz sevgi çağırışı səmimidir. Amma bu, psixologiya kitabı deyil: bütün iddialar kanallaşdırmaya əsaslanır və heç bir müstəqil yoxlamaya açıq deyil.

• Gündəlik həyatdan bənzətmələr və qısa səhnəciklər
• Hər fəsildə sxemlər, cədvəllər və «qabaqcıl tələbələr üçün qeydlər»
• Sonda bütün sistemi ümumiləşdirən «örtülər cədvəli»