Çocuklar, Gençler ve Yetişkinler için Transaksiyonel Analiz
Uyğundur
- Uşaqla hisslər və münasibətlər haqqında danışmaq üçün sadə dil axtaran valideynlərə
- Sinifdə sosial-emosional dərslər keçən müəllim və məktəb psixoloqlarına
- Transaksion analizlə ilk dəfə tanış olmaq istəyən böyüklərə
Uyğun deyil
- Müasir, sübuta əsaslanan uşaq psixologiyası kitabı axtaranlara
- Yeniyetmələrə — kitabın tonu 9–13 yaşa, bəzən daha kiçiklərə hesablanıb
- Ciddi emosional və ya davranış problemi olan uşağa kömək axtaranlara — bu, terapiya əvəzi deyil
Alvyn Freed kitabı 1970–71-ci illərdə yazıb; o zaman transaksion analiz haqqında ədəbiyyat yalnız Erik Bernin kitablarından, Tomas Harrisin «Mən yaxşıyam — sən yaxşısan» əsərindən və beynəlxalq TA assosiasiyasının bülletenlərindən ibarət idi. Uşaqlar üçün heç nə yox idi. Müəllif ön sözdə məqsədini açıq deyir: «səkkiz yaşlı birinin anlayacağı kimi yazmaq» və «gülümsətmək». Yenidən işlənmiş nəşrdə həyat yoldaşı Marqaret Freed də həmmüəllif olub; oxuculardan gələn tənqidlərə görə bəzi qarışıq qısaltmalar çıxarılıb, «Valideyn» obrazı genişləndirilib. Hər fəsil bir dərs saatına uyğunlaşdırılıb, sonunda tapşırıqlar və kiçik testlər var.
Birinci fəsil birbaşa uşağa müraciətlə açılır: «Sən üç nəfərsən. Bir nəfər olduğunu düşünürdün, elə deyilmi?» İçimizdəki Valideyn — anamızdan, atamızdan, nənə-babamızdan, müəllimlərdən öyrəndiklərimiz: bəzən çox avtoritar («Dərhal bura gəl!»), bəzən qayğıkeş («Tost və süd istəyirsən, əzizim?»). Böyük — düşünən, öyrənən, problem həll edən tərəfimiz; uşaq bu kitabı oxuyub suallara cavab verəndə məhz o işləyir. Uşaq isə hisslərimizin, oyunlarımızın yeridir: müəllif itlə hürüşərək, pişiklə miyoldaşaraq oynadığını danışır. Böyük hərflə yazılan «Valideyn»in real ana-atadan fərqli olduğunu ayrıca izah etməsi yaxşı pedaqoji addımdır.
İkinci fəsil kitabın ən məşhur hissəsidir. «Təmas ismarışı» — birinin bizim orada olduğumuzu hiss etdiyini göstərən hər hansı davranış: gülümsəmə, çiyinə toxunma, salam, tərif. Klod Ştaynerin məşhur ifadəsi ilə yaxşı hiss etdirənlər «isti yumşaqlar», pis hiss etdirənlər «soyuq tikanlılar»dır. Ən dəyərli fikir budur: ən yaxşı isti yumşaqlar qazanılmayan, sırf var olduğumuz üçün verilənlərdir. Müəllif uşaqlığında qardaşının daha çox diqqət aldığını düşündüyü üçün südünü dağıtdığını, anasının yanında mızıldandığını etiraf edir: heç bir təmasdan pis təmas yaxşıdır. Bu, uşaqlara «pis davranış» ilə diqqət axtarmaq arasındakı əlaqəni izah etmək üçün həqiqətən faydalı modeldir.
Lakin kitabın zəif yerləri də elə bu fəsildədir. «Marasmus» haqqında bölmədə deyilir ki, qucağa alınmayan körpələr «yaşamaqdan imtina edib ölürdülər», həkimlər tibb bacılarına körpələri qucaqlamağı tapşırandan sonra isə «heç kim xəstələnməyib». Emosional baxımın əhəmiyyəti həqiqətən sübut olunub (XX əsrin ortalarında uşaq evləri üzərində aparılan araşdırmalar), amma marasmus tibbdə ağır qidalanma pozuntusudur və kitabdakı sadələşdirilmiş hekayə, eləcə də qeyddəki «onurğa pozulması» izahı elmi baxımdan dəqiq deyil. Birinci fəslin epiqrafında «Desiderata»nın tarixi 1693 göstərilib — əslində mətni Maks Erman 1927-ci ildə yazıb, «1692» mifi köhnə bir çap xətasından yaranıb.
Türkcə nəşrin tərcüməçisi TA sahəsində işləyən akademikdir və bu, terminlərin diqqətlə seçilməsində hiss olunur: «stroke» — «təmas ismarışı», «warm fuzzies» — «isti yumşaqlar». Orijinaldakı ailə adları türk uşaq adları ilə əvəzlənib, bu da oxunu asanlaşdırır. Ümumilikdə, bu kitab uşaqla birlikdə, fəsil-fəsil oxunub müzakirə edildikdə ən faydalıdır; tək oxunan elmi kitab kimi yox, söhbət başlatmaq üçün vasitə kimi dəyərləndirilməlidir.
- Birbaşa uşağa «sən» deyə müraciət edən isti, zarafatcıl dil
- Hər fəslin sonunda müzakirə sualları, tapşırıqlar və açar anlayışlar siyahısı
- Karikatura üslublu illüstrasiyalar və komik balonlar
Transaksion analizin əsasını qoyan klassik kitab — böyüklər üçün
TA-nı geniş oxucuya tanıdan populyar bələdçi
Uşağın emosional ehtiyaclarına valideyn baxışından daha müasir yanaşma
«Marasmus» haqqında bölmədə deyilir ki, qucağa alınmayan körpələr «yaşamaqdan imtina edib ölürdülər», həkimlər tibb bacılarına körpələri qucaqlamağı tapşırandan sonra isə «heç kim xəstələnməyib». Türkcə nəşrin tərcüməçisi terminləri diqqətlə seçib: «stroke» — «təmas ismarışı», «warm fuzzies» — «isti yumşaqlar».
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
