102 Dakika
Uyğundur
- 11 sentyabr hadisələrini insan hekayələri vasitəsilə anlamaq istəyənlərə
- Bina təhlükəsizliyi, təxliyə və fövqəladə hallar idarəçiliyi ilə maraqlananlara
- Mənbəyə əsaslanan, ciddi sənədli jurnalistika sevənlərə
Uyğun deyil
- Hücumun siyasi və geosiyasi səbəblərini öyrənmək istəyənlərə: kitab buna demək olar toxunmur
- Travmatik hadisələrin ətraflı təsvirinə hazır olmayanlara
- Hücumu canlı xatırlayan və ya yaxınını itirmiş oxuculara: təsiri çox ağır ola bilər
Müəlliflərin qeydi kitabın tezisini aydın deyir. O səhər qüllələrdə olan 14 min nəfərin mübarizəsi geosiyasi yox, yerli idi: sıxışmış qapını açmaq, alovlu dəhlizdə yol tapmaq, onlarla pilləkən qalxmaq. Rəqəmlər də buradadır. Şimal qülləsi 8:46:31-də, Cənub qülləsi 9:02:59-da vurulub. Cənub qülləsi 9:58:59-da, Şimal qülləsi isə 10:28:25-də çöküb. Ən azı 1500 nəfər zərbədən sağ çıxıb, amma mərtəbələrindən qaça bilmədiyi üçün həyatını itirib. Zərbə zonasının altındakı təxminən 12 min nəfər isə təxliyə olunub. Müəlliflər Titanikə bənzətmə aparırlar: o insanları təyyarələr yox, bina, çıxışların azlığı və rabitənin çöküşü öldürüb. Amma hava quldurlarının günahını heç nəyin azaltmadığını da açıq deyirlər.
Ön söz saat 8:30-dan başlayır və kitabın ən sakit, buna görə də ən ağır səhifələridir. Şimal qülləsinin 89-cu mərtəbəsində resepşnist Dianne DeFontes hər səhər olduğu kimi idmanı ayaqqabılarını dəyişir, qəhvəsini içir. 88-ci mərtəbədə Frank və Nicole De Martini uşaqlarını məktəbə qoyub gəliblər. Cantor Fitzgeraldda 659 nəfər işə başlayıb. Onlardan David Kravette lobbidə müştəri gözləyərkən həyat yoldaşı ilə qəzetin səhv yerə atılması barədə mübahisə edir. Windows on the World restoranında konfrans başlayır. Sonuncu lift oradan 8:44-də enir. Müəlliflər miqyası da hiss etdirir: o səhər qüllələrə 14 154 nəfər gəlib, hər mərtəbə futbol meydançasından bir az böyükdür, hər mərtəbəyə orta hesabla 64 nəfər düşür. DeFontesin tənhalıq hissi bu genişliyin yaratdığı illüziyadır, onun mərtəbəsində daha 25 nəfər işləyir.
Ön sözün ikinci yarısı geriyə, 1993-cü ilə qayıdır. Brooklyndakı bir məsciddə toplaşan radikallar əvvəlcə ravvin Meir Kahaneni öldürür. Qatilin evindən Azadlıq Heykəli və Dünya Ticarət Mərkəzinin şəkilləri çıxır, amma onu «tək dəli» sayıb ciddiyə almırlar. 26 fevral 1993-cü ildə qüllələrin altındakı avtodayanacaqda sarı furqonda partlayan bomba altı nəfəri öldürür, təxliyə on saat çəkir. Ondan sonra pilləkənlər işıq saçan boya ilə rənglənir, yeni anons sistemi qurulur. Amma polad konstruksiyanın yanğın izolyasiyası 11 sentyabra qədər 220 mərtəbədən yalnız 30-unda yenilənə bilib. Polis və yanğınsöndürənlər üçün alınan yeni ratsiyalar isə rəflərdə qalıb.
Birinci fəsil saat 8:46-dakı ilk saniyələri onlarla adamın gözü ilə verir. DeFontes stuldan yerə yıxılır, «bombadır» deyə düşünür. Tikinti layihələri qrupundan Gerry Gaeta qışqırır: «Bu bombadır, gəlin buradan çıxaq!» Ona elə gəlir ki, bomba bir az əvvəl gətirilən sənəd qutularında idi. Elektrikçi transformatorun partladığını sanır. Lifti sarkaç kimi yellənən mühəndis Pasquale Buzzelli bilmədən yenidən 64-cü mərtəbəyə qalxır. Altı kişi, o cümlədən pəncərə yuyan Jan Demczur, dumanla dolan liftdə ilişib qalır. Marriott otelində keşiş Paul Engel hovuzun yandığını görür.
Ən təsirli səhnələrdən biri Ezra Avilesindir. O, 61-ci mərtəbədən təyyarəni öz gözü ilə görüb, dərhal hər yerə zəng edir və təxliyəyə başlamağı tələb edir. Dostunun avtomatik cavab verən cihazına qoyduğu mesaj indi də təsir edir: «Tüstü dolmağa başladı, buradan çıxmalıyam. Əgər bayırdasansa, binaya yaxınlaşma. Hələlik». Sonra arvadına zəng edir: «Millie, bir təyyarə çırpıldı, xəbərlərdə verəcəklər». Kitab heç bir yerdə emosiyanı şişirtmir. Belə cümlələr özü kifayət edir.
- Dəqiqə-dəqiqə, saat göstəriciləri ilə qurulan xronika
- Hər iddianın mənbəsini göstərən qeydlər və adlarla verilən şahidlər
- Fəsillərin binadakı insanların öz sözləri ilə adlanması
- Faciəni sensasiyaya çevirmədən, sakit və dəqiq jurnalist dili
Hücumun rəsmi araşdırması: kitabın sualları burada geniş cavablanır
Hücuma aparan yolu və təşkilatları danışan Pulitzer mükafatlı kitab
Titanikin batmasını şahid xatirələri ilə dəqiqə-dəqiqə danışan klassik
Liman İdarəsinin əvvəlki direktoru Alan Reiss partlayış anını aşağıdakı kafedə hiss etmir. Polis bürosuna gedəndə pəncərədən yanan konfeti kimi yağan kağızları görür və yaxınlıqda bomba yüklü maşının partladığını düşünür. 1993-cü ildən sonra mütəxəssislər belə qərara gəlmişdilər ki, qüllələr bombadan zərər görə bilər, amma yıxılmaz. Meydana çıxanda qülləni on-on beş mərtəbə boyu alov divarı bürümüş görür, pəncərələrdən atılan insanları görür. Yerdə qəribə bir parça var: təyyarənin burun şassisi. «Bu, Piper Cub deyil. Bu lənətə gəlmiş çox böyük təkərdir», deyir.
Fəsil zərbənin fizikasını sakit dillə bitirir. American Airlines-ın 11 saylı reysi saatda 750 km sürətlə uçub, Manhetteni iki dəqiqədən az müddətdə keçib, qüllənin şimal üzünə çırpılıb. Təyyarənin bir hissəsi binanın cənub üzündən çıxıb, şassinin bir hissəsi beş məhəllə cənubə düşüb. Zərbənin enerjisi binanın skeletindən aşağı enib qayaya keçib. Qırx kilometr şimaldakı Lamont-Doherty rəsədxanası on iki saniyəlik siqnal qeydə alıb.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
