Coğrafya Kaderdir — Britanya ve Dünya: 10.000 Yıllık Bir Tarih
Uyğundur
- Ian Morrisin "Dünyaya Neden Batı Hükmediyor" kitabını oxuyub "böyük tarix" (big history) metodologiyasını sevənlərə
- Brexiti dar siyasi hadisə kimi deyil, uzunmüddətli struktur qüvvələrin nəticəsi kimi anlamaq istəyənlərə
- Britaniya tarixinə coğrafi/geopolitik prizmadan baxan əsərlərə maraq göstərənlərə
- Geniş, çoxəsrlik miqyaslı tarixi nəql tərzini sevən oxuculara
Uyğun deyil
- Yalnız son bir neçə ilin Brexit siyasətinə dair dəqiq təhlil axtaranlara — kitab bunun əvəzinə 10 000 illik pəncərə açır
- "Coğrafi determinizm" çərçivəsinə skeptik yanaşan, tarixi hadisələrin təsadüfiliyinə üstünlük verən oxuculara
- Qısa, yığcam formatlı siyasi kommentariya axtaranlara — kitab 690 səhifədən çoxdur
Morris babasının köhnə İngilis zarafatı ilə açılır: "Kanalda duman, materik kəsildi" — bu ifadənin qeyri-müəyyənliyi (kim həqiqətən "kəsilib"? Britaniya, yoxsa Avropa?) 2016-cı il Brexit referendumundan sonra yeni, daha kəskin məna qazanır.
Müəllif izah edir ki, o, referendumdan dərhal sonra bu barədə kitab yazmaq qərarına gəlib, amma əksər Brexit kitablarından fərqli olmaq istəyib — çoxları 2013-2020 arasındakı yeddi ilə, bəziləri 1973-cü ilə (Britaniyanın Aİ-yə qoşulması), az sayda isə 16-cı əsr İspan Armadasına qədər gedir, amma Morrisə görə bunların heçbiri kifayət etmir.
Onun tezisi budur: Britaniya Adalarının Avropa materikindən buzlaşmadan sonrakı dövrdə fiziki olaraq ayrılmasından bəri keçən tam 10 000 il nəzərə alınmalıdır ki, Britaniyanın Avropa və dünya ilə münasibətini formalaşdıran daha böyük naxışlar görünsün.
Morris "böyük tarix" (big history) metodologiyasına istinad edir — Çörçillin "Nə qədər geriyə baxa bilsəniz, bir o qədər irəliyə baxa bilərsiniz" sözünü sitat gətirir — və bildirir ki, bu yanaşma tarixçilər arasında yalnız 2000-ci illərdən populyarlaşıb.
Fəsil daha sonra 2016-cı ildə Nigel Farajın Missisipidə (ABŞ-da, Tramp kampaniyası çərçivəsində) çıxışını təhlil edir — Faraj Brexiti beş məsələ (kimlik, miqrasiya, rifah, təhlükəsizlik, suverenlik) ətrafında formalaşdırıb və miqrasiyanı "əsas açar" adlandırıb; Morris bunu fərqli media orqanlarının Brexitin "əsl səbəblərini" 3-dən 20-yə qədər müxtəlif rəqəmlərlə izah etməyə çalışmasıyla ziddiyyətləndirir.
- Şəxsi anekdotla (babanın zarafatı) başlayıb tədricən geniş nəzəri çərçivəyə keçən nəql strukturu
- Müasir siyasi hadisələri (Brexit, Faraj, Tramp) uzunmüddətli tarixi nümunələrlə birbaşa əlaqələndirən metodologiya
- Sıx sətiraltı qeyd aparatı ilə akademik, amma jurnalistik keçidlərlə (qəzet sitatları, sorğu nəticələri) yumşaldılmış üslub
- Rəqəmli müqayisələrlə (fərqli mətbuat orqanlarının Brexit səbəblərini 3-dən 20-yə fərqli saymaları) ironik effekt yaratma
Eyni müəllifin "böyük tarix" metodologiyasını Şərq-Qərb müqayisəsinə tətbiq etdiyi əvvəlki kitabı
Oxşar coğrafi determinizm çərçivəsi ilə dünya tarixini izah edən klassik əsər
Kitabda birbaşa istinad edilən, Brexiti "dərin tarixlə əlaqəsi yoxdur" tezisi ilə ziddiyyət təşkil edən əks-nöqteyi-nəzər
Giriş yalnız metodoloji çərçivəni qoysa da, kitab üç böyük hissəyə bölünür: "Hereford Xəritəsi" (e.ə. 6000 - 1497, orta əsr dünyagörüşü), "Makkinder Xəritəsi" (1497-1945, geopolitik "Böyük Oyun" dövrü) və "Pul Xəritəsi" (1945-2103, müasir və proqnozlaşdırılan gələcək dövr) — hər hissə Britaniyanın Avropa və dünya ilə münasibətinin fərqli bir "xəritə metaforası" ilə necə formalaşdığını izah edir.
Final fəsil ("Dönülecek Ev Kalmamış", 2017) və kitabın ümumi arqumenti Brexitin təkcə keçmişin nəticəsi deyil, həm də 2103-cü ilə qədər proqnozlaşdırılan gələcəyin bir hissəsi olduğunu iddia edir — Morris iqlim dəyişikliyi və texnoloji dəyişikliklərin Britaniyanın coğrafi mövqeyinin əhəmiyyətini necə yenidən formalaşdıra biləcəyini müzakirə edir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
