İsfahan Kuşatması
Uyğundur
- 18-ci əsr Səfəvi İranını fon kimi görmək istəyən tarixi macəra həvəskarlarına
- Sirli kimlik, saray intriqası və casusluq mövzulu sürükləyici süjet axtaranlara
- Amin Maaluf və Orhan Pamukun Şərq-Qərb kəsişməsindəki romanlarını sevənlərə
- Trilogiyalarda davamlı personajları izləməkdən zövq alan oxuculara
Uyğun deyil
- Trilogiyanın ilk kitabını ("Kralın Kervanları") oxumadan başlamaq istəməyənlərə — personajların keçmişinə istinadlar var
- Yavaş, atmosferik təsvirdən çox sürətli aksiyon gözləyənlərə
- Tarixi romanlarda siyasi/diplomatik detalları yorucu tapanlara
- Qısa, sadə süjetli kitab axtaranlara — 397 səhifəlik geniş bir macəradır
Roman 1721-ci ilin avqustunda, Kaşan yaxınlığındakı məşhur şah kərvansarayında başlayır. Yoxsul, üstü-başı köhnə bir Avropalı yolçu gecəni orada keçirir, üzünü hər kəsdən gizlədir və heç kimlə danışmır. Onun qəribə davranışı gənc, dindar bir tacir olan Əlinin diqqətini çəkir — Əli şübhələrini yoldaşına pıçıldayır: "Bax, iki gündür sənə deyirdim ki."
Müəllif səhnəni tədricən qurur: yolçunun uzun, gur saçları, dolğun bədən quruluşu, qalınlaşdırılmış səsi — hər detal bir sirri işarə edir. Əli yolçunu hamama dəvət edərək sınamaq istəyir, rədd cavabı alınca isə zorla köynəyini cırır və həqiqəti bütün kərvansaraya car çəkir: yolçu əslində qadındır.
Səhnə kəskin şəkildə İsfahana keçir — dövrün Səfəvi paytaxtına, Şah Meydanına və şəhərdə on beş ildir yaşayan fransız həkim-əczaçı Jan-Batist Ponsenin evinə. Müəllif Ponseni və həyat yoldaşı Aliksi qısaca tanıdır: keçmişdə Həbəşistana səyahət etmiş, indi isə sakit, nüfuzlu bir ailə həyatı sürən bir cütlük, övladları və himayələrinə götürdükləri ingilis yetim George ilə birlikdə.
Ponse bir səhər saraya, tanış olduğu nazirin evinə çağırılır. Nazir ona qəribə bir xəbər çatdırır: Kaşanda tutulan sirli "kişi" əslində qadın çıxıb və casusluqda şübhəli bilinir. Baş Nazir onu casus kimi ittiham edib edam etdirmək istəyir — bununla həm əcnəbiləri qorxudub ölkədən uzaqlaşdırmaq, həm də hakimiyyətə qarşı narazı olan dindarları sakitləşdirmək niyyətindədir.
Ponsedən — məhz həmvətəni olduğu üçün — qadının cinsini "rəsmi" yoxlamaq tapşırılır: Kaşana getməli, qadınla təmasda olmalı və onun həqiqətən qadın olub-olmadığını (və casus olub-olmadığını) müəyyən etməlidir. Nazir isə gizlicə əlavə tapşırıq verir: əldə etdiyi məlumatı əvvəlcə ona, yalnız ona çatdırmalıdır — qarşılığında mükafat vəd edir.
Fəsil Ponsenin bu ikili tapşırığın arxasındakı təhlükəni dərk etməsi ilə bitir: ölkə daxildən (üsyankar tayfalar, etibarsızlıq) və xaricdən (Osmanlı, Rus təzyiqi) sarsılır, əcnəbi icması artıq şübhə altındadır, və o özü indi bu kövrək tarazlığın ortasına düşüb.
Rufinin yazı tərzi diqqətçəkəndir: tarixi detalları (Şah Meydanının memarlığı, saray etiketi, ticarət yolları) zəngin, demək olar ensiklopedik dəqiqliklə verir, amma bunu heç vaxt quru məlumat kimi deyil, canlı səhnələrin fonu kimi işlədir — oxucu tarixi dərslikdə deyil, əsl 18-ci əsr İsfahanında gəzir kimi hiss edir.
- Açılış səhnəsi klassik "sirr" texnikası ilə qurulub — oxucuya həqiqət tədricən, personajların gözü ilə açılır
- Tarixi kontekst (Səfəvi-Osmanlı-Rus gərginliyi) dialoqlar vasitəsilə, mühazirə kimi deyil, təbii şəkildə verilir
- Ponse və Aliksin simasında "Şərqə uyğunlaşmış Qərbli" arxetipi diqqətlə işlənib — nə tam yerli, nə tam yad
Eyni personajların (Ponse, Aliks) hekayəsinin birinci kitabı, bu romandan 20 il əvvəl baş verir
Şərq-Qərb kəsişməsində qurulan, tarixi dəqiqliklə zənginləşdirilmiş oxşar bir macəra romanı
İslam sarayı mühitində sirr və hakimiyyət oyunlarını araşdıran oxşar atmosfer
Kaşan karvansarasında üzünü gizlədən, hamama girməkdən qaçan yolçu əslində qadındır. İsfahanda Jean-Baptiste Poncet ona həkim kimi baxmağa göndəriləndə səsini tanıyır: bu, Françoise-dur — illər əvvəl Qahirədə Alix-ə qol-qanad gərmiş, onların qaçmasına kömək etmiş sadiq qulluqçu. On beş ildir xəbər yox idi: o, Poncet-nin köhnə dostu usta Juremi ilə birlikdə Fransaya getmişdi.
Françoise pis xəbər gətirir: yerində dura bilməyən Juremi İsveç tərəfində ruslara qarşı vuruşub, alayı ilə dondurucu bir göldə mühasirəyə düşüb. Güllələnmədiyi dəqiqdir, çox güman ki, ruslar onu əsir götürüblər, amma harada saxlanıldığı bilinmir. Françoise Stokholmda gözləməyi bacarmayıb, nəyi var satıb yola çıxıb və Poncet-ni tapmaq üçün İsfahana gəlib. Beləcə sirli səyyah əhvalatı dostu xilas etmək macərasına çevrilir.
Romanın sonunda İsfahan əfqanların əlinə keçib, şah Hüseyn yeni hökmdar Mahmudun əsiridir. Köhnə nazir Poncet-nin «ölümünün» də, Alberoni əhvalatının da uydurma olduğunu öyrənir və bunu «gözəl yalan» adlandırır. Mahmud Colfa surlarına tək başına hücum edən George-a və «kürən saçlı qız»a bir saray bağışlayır; gənclər binalardan birini Juremiyə verirlər. Juremi artıq İsfahandadır və laboratoriyada George-a peşəsinin sirlərini öyrədir.
Əhatə. İcmal romanın yalnız açılış səhnəsini (təxminən ilk 9 səhifə, ≈2%) əhatə edir; qalan hissə burada açılmır; yuxarıdakı spoyler bölməsi isə əlavə oxunmuş hissələrə (səyyahın kimliyi, Françoise-un xəbərləri və romanın sonu) əsaslanır. Kitab yalnız türkcə nəşr olunub, Azərbaycanca tərcüməsi yoxdur — icmal türkcə mətndən hazırlanıb.
Məsuliyyət. Bu icmal onu yazan müəllifin şəxsi qiymətləndirməsidir və məsuliyyəti ona aiddir. «Kitabda Nə Var?» platforma kimi icmalın məzmununa görə cavabdeh deyil. Əsərin bütün hüquqları müəllifinə və nəşriyyatına məxsusdur; qapaq şəkli yalnız tanıtma məqsədilə istifadə olunur.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
Açılış səhnəsi məni dərhal içinə çəkdi, kim olduğunu bilmədiyimiz bu qadının sirri kitabı buraxmağa qoymadı.
Tarixi detallar o qədər zəngin idi ki, özümü həqiqətən İsfahanda gəzirmiş kimi hiss etdim.
