Güney Asya Uygarlıkları — İndus, Pers, Hint, Aryan, Şakya, Babür
Uyğundur
- Qədim dünyanın ticarət əlaqələri ilə maraqlananlara
- Hind vadisi sivilizasiyası haqqında qısa, amma arxeoloji əsaslı məlumat axtaranlara
- Hindistan tarixinə — buddizmdən Babur imperiyasına qədər — ilkin baxış istəyənlərə
- Seriyanın «Mesopotamiya Sivilizasiyaları» kitabını oxuyanlara
Uyğun deyil
- Ardıcıl, bir müəllif səsi ilə yazılmış Hindistan tarixi istəyənlərə
- Yüngül, hekayəli üslub gözləyənlərə — ticarət fəsli tezis dilindədir
- Müasir Hindistan və Pakistan haqqında məlumat axtaranlara
Fəsil qədim dünyanın ən maraqlı suallarından birinə cavab axtarır: e.ə. III minillikdə Hind vadisi ilə Mesopotamiya bir-biri ilə necə ticarət edirdi? Kitab əvvəlcə coğrafi-geoloji konteksti izah edir: Harappa sivilizasiyasının Fars körfəzindəki üç mühüm limanı — Sutkagendor, Balakot və Sonmiani — bu gün Ərəb dənizindən uzaqdadır, çünki beş min il ərzində Makran sahil xətti torpaq gətirmələri ilə dənizə doğru irəliləyib. Limanların çay vadiləri ilə dəniz yollarını nəzarətdə saxlayan strateji nöqtələrdə tikildiyi və istehkamlarla qorunduğu göstərilir.
Fəslin mərkəzində mixi yazılı mənbələr dayanır. Akkad kralı Sarqonun mətnlərində ilk dəfə «Meluhha» adı çəkilir və Meluhha, Dilmun və Maqan limanları ilə müntəzəm ticarətdən danışılır. Tədqiqatçıların çoxu Meluhhanı Harappa coğrafiyası ilə eyniləşdirir və iki bölgə arasında xüsusilə e.ə. 2400–2000-ci illərdə sıx əlaqə olduğunu düşünür. Cənubi İraqın allüvial düzənliyində daş və taxta olmadığı üçün şumer və akkad ustaları bu xammalları, həmçinin mis, qırmızı daş, lacivərd, inci və fil sümüyündən bəzək əşyalarını Meluhha və Maqandan gətirirdilər; Meluhha misinin Maqan misindən keyfiyyətli sayıldığı da qeyd olunur.
Liman bölməsi Harappa sivilizasiyasının məlum yeganə liman şəhəri Lotala həsr olunub: çayın qabarmasına davam gətirmək üçün 12–21 metr qalınlığında divarlar, geniş küçələri və kanalizasiyası olan yuxarı şəhər, yanğında qismən kömürləşmiş möhür qalıqları tapılmış anbar. Lotalda yelkənli qayığı təsvir edən gil lövhələr, Çanhudaroda yelkənli qayıq modelləri tapılıb. Kitab təmkinlidir: bu qayıqların həqiqətən Fars körfəzi ticarətində istifadə olunub-olunmadığı sualının hələ cavabsız qaldığını açıq deyir.
Ticarət məhsulları bölməsi mövsümi ritmi yaxşı göstərir: ticarət mövsümü musson yağışları bitib çaylar yatağına qayıdandan sonra başlayırdı; mal-qara karvanları taxıl, mis, qiymətli daş, yun və meyvə daşıyır, ağır yüklər öküz arabaları ilə şəhərlərə çatdırılırdı. Şəhərlər daşqından qorunmaq üçün böyük kərpic platformalar üzərində tikilir, qüllələrdəki keşikçilər çaydakı qayıqlara və karvanlara nəzarət edirdi.
Fəslin ən dəyərli cəhəti metodoloji dürüstlükdür. Kitab göstərir ki, keramika ticarət əlaqəsini sübut etmək üçün zəif göstəricidir; Mesopotamiyada tapılmış üç fiqur üslubca Harappa nümunələrinə bənzəsə də, fərdi ustaların işi ola bilər; Nippur və Tell Əsmərdə tapılmış zarların Harappadan gəlib-gəlmədiyini dəqiq demək mümkün deyil. Seriyanın bəzi digər cildlərindəki cəsarətli, sübutsuz iddialardan fərqli olaraq burada «bilmirik» demək bacarığı var. Zəif tərəf isə dildir: fəsil açıq şəkildə tezis və ya məqalədən götürülüb, uzun cümlələrlə doludur və mənbələr mətn daxilində göstərilmir.
Nəticədə bu fəsil Hind vadisi ilə Mesopotamiya arasındakı əlaqələri öyrənmək istəyən oxucu üçün qısa, amma sağlam bir başlanğıcdır və saytımızdakı Mesopotamiya kitabları ilə birlikdə oxunduqda daha dolğun mənzərə yaradır. Kitabın qalan hissəsi — buddizmdən Babur imperiyasına qədər — geniş, amma səthidir; Hindistan tarixini ciddi öyrənmək istəyən oxucu bu cildi başlanğıc kimi götürüb daha ətraflı mənbələrə keçməlidir.
- Xronoloji və mövzu üzrə fəsillər
- Mixi yazılı mənbələrə və arxeoloji tapıntılara istinadlar
- Rəngli illüstrasiyalar və kənar sütunlarda qısa izahlar
- Kitabın sonunda ədəbiyyat siyahısı və tərcüməçinin mənbələri
Eyni seriyadan, Harappanın ticarət tərəfdaşı Mesopotamiya haqqında — saytımızda icmalı var
Mesopotamiyanın erkən dövrünü akademik səviyyədə izah edir — saytımızda icmalı var
Babur imperiyasından sonrakı müasir Hindistan tarixinə davam kimi — saytımızda icmalı var
Fəslin ən dəyərli cəhəti metodoloji dürüstlükdür: kitab keramikanın ticarət əlaqəsini sübut etmək üçün zəif göstərici olduğunu, Mesopotamiyada tapılmış üç fiqurun üslubca Harappa nümunələrinə bənzəsə də fərdi ustaların işi ola biləcəyini, Nippur və Tell Əsmərdə tapılmış zarların Harappadan gəlib-gəlmədiyini dəqiq demək mümkün olmadığını göstərir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
