Depresyon — Potansiyel Dert, Duygularını Bastırma
Uyğundur
- Depressiyanın nə olduğunu və necə müalicə edildiyini ilk dəfə öyrənmək istəyənlərə
- Depressiyası olan yaxınına necə yanaşacağını bilmək istəyən ailə üzvlərinə
- Psixologiya və tibb bacılığı tələbələrinə qısa təkrar üçün
Uyğun deyil
- Müasir, yenilənmiş klinik məlumat axtaranlara — mətn DSM-5-dən əvvəlki mənbələrə söykənir
- Özünə kömək kitabı gözləyənlərə — kitab daha çox dərslik dilindədir
- Real xəstə hekayələri axtaranlara — «Nümunə vakalar» fəsli hekayə deyil
Giriş depressiyanın tarixini qısa verir: Eber papirusunda və Əhdi-Ətiqdə depressiyaya bənzər təsvirlər, e.ə. 400-cü illərdə Hippokratın «qara öd» mənasını verən melanxoliya termini və sonrakı təsnifatlar. Ardından epidemioloji mənzərə gəlir: tibbi yardım üçün müraciət edənlərin dörddə üçündə müdaxilə tələb edən psixiatrik problem olduğu, depressiyanın ən sıx görülən psixiatrik pozuntu olduğu vurğulanır. Lakin burada kitabın əsas zəifliyi dərhal görünür: ən geniş qəbul olunan təsnifat kimi DSM-IV göstərilir (DSM-5 2013-cü ildən qüvvədədir), Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının «2020-ci ildə» depressiyanın ikinci yerə çıxacağı proqnozu isə 2025-ci il nəşrində hələ də gələcək zaman kimi verilir.
Birinci fəsil ən faydalı hissədir. Serotonin, dopamin və noradrenalin kimi maddələrin rolu izah edilir, amma kitab təmkinlidir: beyin görüntüləmədəki fərqlərin depressiyanın səbəbi, yoxsa nəticəsi olduğunun hələ bilinmədiyini açıq deyir. Əlamətlər siyahısı ətraflıdır — kədərli əhval, ümidsizlik, həzz ala bilməmək, səhərlər daha ağır keçən günlər, yuxu və iştah dəyişiklikləri, unutqanlıq və ağır hallarda intihar düşüncələri. Diaqnozun psixiatrik müayinə ilə qoyulduğu və bəzi bədən xəstəliklərinin oxşar əlamətlər verdiyi də xatırladılır.
Fəslin ən praktik bölmələri iki siyahıdır. Birincisi depressiyadakı insanlarda tez-tez rast gəlinən düşüncə təhrifləridir: seçici diqqət, hər şeyi özünə aid etmək, həddindən artıq ümumiləşdirmə, əsassız nəticə çıxarmaq, «ya hamısı, ya heç nə» düşüncəsi, uğurları kiçiltmək və səhvləri böyütmək — hər biri gündəlik nümunə ilə (salam verməyən dostun «yəqin onu incitmişəm» kimi yozulması). İkincisi ailə üçün tövsiyələrdir: depressiyanın zəiflik deyil, xəstəlik olduğunu unutmamaq, «buna niyə üzülürsən, fikir vermə» kimi cümlələrdən qaçmaq, həddindən artıq tənqiddən çəkinmək, dərmanın həkimlə danışmadan dəyişdirilməməsi və intihar riskini ciddiyə almaq. Bu hissə kitabın ən çox tövsiyə olunası yeridir.
İkinci fəsil depressiya növlərini sadalayır: qadınlarda riskin kişilərdən iki dəfə yüksək olduğu major depressiya və onun diaqnoz meyarları, atipik depressiya, doğuşdan sonrakı depressiya (əvvəllər depressiya keçirmiş qadınlarda daha çox görülməsi, ana südü ilə əlaqəsi), melanxolik, mövsümi, psixotik və katatonik formalar, distimiya. Sonra müalicə gəlir: xəstəxanaya yerləşdirmə tələb edən hallar, antidepresanların təsirinin 3–4 həftəyə başlaması və müalicənin ən azı altı ay davam etməsi, trisiklik dərmanların üstünlük və çatışmazlıqları, həyat xilas edən vasitə kimi elektrokonvulsiv terapiya və mövsümi depressiyada parlaq işıq terapiyası.
Bu fəsildə bəzi ciddi dəqiqsizliklər var. Mövsümi əhval pozuntusu «mani və hipomani dövrləri ilə gedən» pozuntu kimi tərif edilir, halbuki mətnin özündə də sonradan onun təkrarlanan depressiya epizodları ilə xarakterizə olunduğu yazılır. Katatonik depressiya haqqında verilən dərmanların «yan təsir olaraq asılılıq yaratdığı» və xəstələrin dərmanlardan «qurtulması lazım olduğu» cümləsi isə mənbəsiz və çaşdırıcıdır — belə bir fikir müalicəni öz başına dayandırmaq kimi səhv qərarlara təkan verə bilər. Kitabın başqa yerlərində dərmanların həkimlə danışmadan dəyişdirilməməsi deyildiyi üçün bu ziddiyyət daha da nəzərə çarpır.
Nəticədə kitab depressiyaya qısa və ümumən məsuliyyətli bir girişdir: düşüncə təhrifləri və ailə tövsiyələri bölmələri həqiqətən faydalıdır, üçüncü fəsil isə müxtəlif terapiya məktəblərini bir yerə toplayır. Lakin məlumatlar yenilənməyib, bəzi cümlələr səhvdir və seriyanın digər cildlərində olduğu kimi mətnin böyük hissəsi müxtəlif akademik mənbələrdən tərtib təsiri bağışlayır. Depressiya əlamətləri yaşayan oxucu üçün bu kitab mütəxəssis yardımını əvəz edə bilməz — əsas mesajı da elə budur.
- Dörd fəsil, alt başlıqlar və maddələnmiş siyahılar
- Diaqnoz meyarları və müalicə mərhələləri siyahıları
- Sonda müəllif və tərcüməçi ədəbiyyat siyahıları
Eyni seriyadan, depressiya ilə tez-tez birlikdə görülən narahatlıq pozuntusu haqqında — saytımızda icmalı var
Depressiyanın bipolyar formasına daha dərin, klinik baxış — saytımızda icmalı var
Hippokratın «qara öd»ündən başlayan melanxoliya anlayışının mədəni tarixi — saytımızda icmalı var
İkinci fəsil depressiya növlərini sadalayır: qadınlarda riskin kişilərdən iki dəfə yüksək olduğu major depressiya və onun diaqnoz meyarları, atipik depressiya, doğuşdan sonrakı depressiya, melanxolik, mövsümi, psixotik və katatonik formalar, distimiya. Sonra müalicə gəlir: xəstəxanaya yerləşdirmə tələb edən hallar və dərman müalicəsinin əsasları.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
