Devlet Adamı
Uyğundur
- Platonun dialektik metodunu (bölmə/dixotomiya üsulu) canlı nümunədə izləmək istəyən fəlsəfə həvəskarlarına
- Siyasi hakimiyyət və idarəçilik anlayışının antik köklərinə maraq göstərənlərə
- "Sofist" dialoqunu artıq oxuyub, onun məntiqi davamını axtaranlara
Uyğun deyil
- Platonun daha "nəql edici", metaforlu dialoqlarını (məs. "Ziyafət") sevib, quru məntiqi arqumentasiyadan çəkinən oxuculara
- Sürətli, birbaşa nəticə axtaran oxuculara — dialoqun böyük hissəsi tərif axtarışının özünə, addım-addım sual-cavaba həsr olunub
- Antik yunan fəlsəfi terminologiyasına (dixotomiya, kuramsal/kılgısal bilik) ilk dəfə rast gələn, heç bir ön hazırlığı olmayan oxuculara
Dialoq, Sokratın Teodorosa "Sofist" söhbətinə görə təşəkkür etməsi ilə açılır — indi sıra "dövlət adamı ilə filosofun nə olduğunu" müəyyənləşdirməyə gəlib. Sokrat zarafatla bu ikisini "geometrik nisbətlə ölçülə bilməyəcək qədər" fərqli dəyərlər kimi təqdim edir, sonra söhbəti davam etdirmək üçün Kiçik Sokratı Teaitetosun yerinə "yeni həmsöhbət" seçirlər.
Yad Adam metodunu açıq bəyan edir: dövlət adamına aparan "yolu" tapmaq üçün, əvvəlcə bütün biliyi iki hissəyə bölmək lazımdır. Sual budur — dövlət adamının bilgisi "kılgısal" (əl işi, sənətkarlıq kimi bilikdə-praktikada təcəssüm edən) bilikdirmi, yoxsa "kuramsal" (riyaziyyat kimi, yalnız mühakimədən ibarət) bilikdirmi?
Kiçik Sokratla birlikdə Yad Adam qərara gəlir ki, riyaziyyat və oxşar elmlər tam kuramsaldır (yalnız mühakimə edir, heç nə "istehsal" etmir), dülgərlik kimi əl sənətləri isə kılgısaldır (bilik işdə təcəssüm olunur). Sual budur: kral/dövlət adamının bilgisi hansı tərəfə aiddir?
Cavabı tapmaq üçün Yad Adam maraqlı bir analoji qurur: rəsmi vəzifəsi olmayan, amma hökmdara məsləhət verə biləcək qədər bilikli bir adamı da "kral bilgisinə malik" hesab etmək olar — deməli, kral bilgisi, kimin daşıdığından asılı olmayaraq, təkcə mühakimə etmə (kuramsal) bilgisidir, çünki kral gücünü əzələsi ilə deyil, ağlı ilə göstərir. Beləliklə, dövlət/kral bilgisi kuramsal bilik bölməsinə yerləşdirilir.
- Platon metodu addım-addım, Kiçik Sokratın demək olar hər cümləyə "Şübhəsiz", "Elbət" kimi qısa təsdiqlə cavab verdiyi sərt sual-cavab (elenktik) formatında qurur — oxucu da eyni məntiqi izləməyə məcbur olur
- Ailə/ev təsərrüfatı idarəçiliyi ilə dövlətin idarəçiliyi arasında ölçü fərqindən başqa fərq olmadığı iddiası (böyük ailə = kiçik dövlət) sonrakı siyasi fəlsəfə tarixində geniş müzakirə ediləcək bir tezisin ilk formalarından biridir
Eyni iştirakçılarla, eyni dixotomiya metodunu "sofist" anlayışını tərif etmək üçün tətbiq edən birbaşa əvvəlki dialoq
Platonun ideal dövlət idarəçiliyi haqqında daha geniş, məşhur əsəri — eyni mövzuya fərqli (mif və povest ağırlıqlı) üslubla yanaşır
Yad Adam nəzəri bilgini özü də "əmr edən" (hökmranlıq) və "mühakimə edən" bilgi olaraq bölür, dövlət adamının bilgisini "canlı varlıqların sürüsünü" idarə edən bir çobanlıq növü kimi təyin etməyə çalışır, amma bu tərif sürətlə çox geniş çıxır (çünki başqa peşələr — həkim, taciri və s. — də "insan sürüsünə" qulluq iddiası edə bilər).
Yad Adam səhvi düzəltmək üçün məşhur "Kronos əsri miti"ni nəql edir — allahların bilavasitə idarə etdiyi qədim bir dövr haqqında — və bunun vasitəsilə insan dövlət adamının çobanlıqdan fərqini göstərir. Dialoq, dövlət adamının əsl bilgisinin "toxuculuq sənəti" metaforu ilə — cəmiyyətdəki fərqli xasiyyətləri (mülayim və cəsur təbiətləri) bir arada "toxuyan" tarazlaşdırıcı bir bilik olaraq tərif edilməsi ilə bitir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
