İstihbarat & Güvenlik Sözlüğü
Uyğundur
- Beynəlxalq münasibətlər, təhlükəsizlik və kəşfiyyat sahəsinin tələbələrinə və tədqiqatçılarına
- Xəbərlərdə və analitikada rast gəlinən terminləri (hibrid müharibə, dezinformasiya, açıq mənbə kəşfiyyatı) dəqiq izah etmək istəyənlərə
- Türkcə kəşfiyyat və təhlükəsizlik terminologiyasını öyrənənlərə
Uyğun deyil
- Kəşfiyyat tarixini hekayə kimi oxumaq istəyənlərə: bu, lüğətdir, nəsr deyil
- Casusluq romanı və ya real əməliyyatların təfərrüatı axtaranlara
- Lüğətin sıra ilə oxunmasını gözləyənlərə: kitab axtarış və müraciət üçündür
Lüğət hər maddədə ingiliscə qarşılıq, tərif, mənbəyə istinad və «Ayrıca bkz.» göndərişi verir. İlk maddələr müasir təhlükəsizliyin müxtəlif tərəflərini göstərir: «ABD İç Güvenlik Bakanlığı» 11 sentyabr hücumlarından sonra, 2002-ci il «İç Təhlükəsizlik Qanunu» ilə yaradılıb, Sahil Mühafizəsi, Gizli Xidmət və Sərhəd Patrulu daxil 22 federal qurumu birləşdirir və 1947-ci il Milli Təhlükəsizlik Qanunundan sonra federal hökuməti ən geniş yenidən qurmuş qanun sayılır. «ABD Siber Müharibə Komandanlığı» 2009-cu ildə yaradılıb, 2018-ci ildən müstəqil döyüş komandanlığıdır və dörd alt bölmədən ibarətdir.
«Açıq Mənbə Kəşfiyyatı» (OSINT) televiziya, radio, internet, akademik hesabatlar və sosial media kimi hər kəsə açıq mənbələrin təhlilidir; mənbəyə görə analitikə təqdim olunan materialın təxminən 80%-ini təşkil edir. «Ajan» maddəsi uzundur və növləri sadalayır: yatan ajan (hədəf ölkəyə yerləşdirilib «oyadılana» qədər hərəkətsiz qalır), ajan-provokator (təşkilata sızıb onu zərərli əməllərə təşviq edir), ikili ajan, gizli ajan, yerində ajan (öz təşəbbüsü ilə başqa kəşfiyyata xidmət edir), nüfuz ajanı, xəyali ajan və sərbəst ajan (stringer, yalnız pul üçün işləyir, ən az etibarlıdır).
«Ajanların motivasiya mənbələri (MICE)» maddəsi insanı yad kəşfiyyat üçün işləməyə inandıran dörd amili göstərir: pul (Money), ideologiya (Ideology), güzəştə məcbur etmək/şantaj (Compromise) və ego (Ego); ego halında insan öz kəşfiyyatında qiymətləndirilmədiyini hiss edərsə, tərəf dəyişə bilər. «Şəbəkə müharibəsi» (netwar) siber müharibədən fərqlidir: siber müharibə kompüter şəbəkələrini, şəbəkə müharibəsi isə dezinformasiya və propaqanda ilə hədəf kütlənin qavrayışını hədəfləyir. «Adli kəşfiyyat» barmaq izi, DNT testi kimi məhkəmə üçün lazım olan məlumatın işlənməsidir.
Digər maddələrə «Adam qaçırma», «Aktiv dəstək», «Aktivizm», «Akıllı sərhəd» (rəqəmsal texnologiyalarla sərhəd təhlükəsizliyi və gömrük), «Akustik kəşfiyyat» (sonar və gəmi izləri) daxildir. Hissə «Algı» maddəsi ilə bitir: insanın ətrafdakı stimullara məna verməsi və hissi məlumatları zehnən şərh etməsi prosesi, ona görə də bir çox psixoloq algını «həqiqət» saymışdır.
- Hər maddədə ingiliscə qarşılıq, tərif, mənbə və göndəriş var, bu da lüğəti akademik istinad kimi işlədir
- «Ayrıca bkz.» göndərişləri anlayışlar arasında əlaqəni göstərir və oxucunu qonşu maddələrə aparır
- Maddələr nümunə və təsnifatlarla (ajan növləri, MICE) ilə izah olunur, quru tərifdən ibarət deyil
- Geniş mənbələr siyahısı oxucuya daha dərin oxuma imkanı verir
Eyni müəllifin kəşfiyyat nəzəriyyəsi və təşkilatlanması haqqında ders kitabı
Oxunan hissənin sonunda lüğət «Algı» (Perception) maddəsinə çatır: insanın nə gördüyünü, necə şərh etdiyini, nəyə inandığını və necə davrandığını qavrayış formalaşdırır; buna görə bir çox psixoloq onu «həqiqət» saymışdır. Bundan sonrası bu rəyin dairəsindən kənardadır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
