Çocuk Eğitiminde Pozitif Disiplin
Uyğundur
- Uşaqla gündəlik gərginliyi (yatma vaxtı, səhər tələskənliyi, ev tapşırığı) azaltmaq istəyən valideynlərə
- Cəza vermədən qayda və sərhəd qoymağın yolunu axtaranlara
- Hazır cümlələr və real nümunələr sevən, mövzunu başa-başa deyil, lazım olanda açıb oxuyanlara
Uyğun deyil
- Elmi tədqiqat, istinad və sübut axtaranlara: iddialar kitabda mənbəsiz verilir
- Ağır travma, intihar riski və ya cinsi təcavüz kimi hallarda peşəkar kömək axtaranlara: kitab mütəxəssisin yerini tutmur
- Qısa və yığcam kitab istəyənlərə: nəşr yüzlərlə səhifədir
Birinci hissə valideynin üç üslubunu müqayisə edir: «Patron» (bütün güc onda), həddindən artıq yumşaq «Hanım Evladı» tipi (uşaq kainatın mərkəzindədir) və «hoşgörülü və qətiyyətli» valideyn. Birincilər cəzaya, ikincilər uşağı qurtarmağa meyl edir, üçüncü isə həm uşağa, həm özünə hörmət edir. Müəlliflər deyir ki, valideynlərin çoxu suçluluq hiss edir, çünki ya həddindən artıq nəzarətçi, ya da həddindən artıq yumşaq olur. Həll yolu özünü dəyişməkdir: hətta kiçik bir dəyişiklik uşağın davranışına təsir edəcək.
«Əvvəlcə nə edəcəyinizə qərar verin, sonra edin» prinsipi nümunələrlə izah olunur. 11 aylıq körpəsinin altını dəyişdirərkən mübarizə aparan ana susub körpənin çırpınmasının bitməsini gözləyir. Başqa ana hər şeyi bir dəfə deyəcəyini bildirir və tədricən uşaqlar onu daha diqqətlə dinləməyə başlayır. Ata isə yatmazdan əvvəl ev tapşırığına kömək istəyən uşaqlara saat yeddi ilə doqquz arası köməyə hazır olduğunu deyir, doqquz otuzda gələnlərə «bu dəfə özünüz» deyir.
«Danışmayın, davranışla göstərin» fəslində müəlliflər deyir ki, kiçik uşaqlarla problemlərin 75%-dən çoxu valideyn az danışsa yox olardı. Əvəzində «Təhlükəsizlik kəmərini taxmaq istəyirsən?» kimi sualları qoymaq, «İndi kəmərləri taxmaq vaxtıdır» deyə bilmək, uşaqla göz təmasında danışmaq tövsiyə olunur. «İpin ucunu buraxmayın» fəsli altı addımdan ibarətdir: diqqəti problemə yönəltmək, hissləri qəbul etmək, nə etmək lazım olduğunu demək, birlikdə həll tapmaq, hissləri və sərhədləri izah etmək, qərarı davranışla dəstəkləmək. Əsas nümunə Shelly-nin ananın telefonla danışarkən onu narahat etməsidir.
«Cəza əvəzinə məlumat və səhvlərdən öyrənmə» bölməsi müsbət intizamda cəzaya yer olmadığını iddia edir. Müəlliflərə görə, cəza uşaqda qəzəb və ya suçluluq yaradır, «mən pis uşağam» və ya «sənə göstərəcəyəm» düşüncəsi doğurur. Nümunələr: meyvə suyu töküləndə «gəl birlikdə silək», itlə kobud oynayanda ikisini ayırmaq və «daha mehriban oynamağa hazır olana qədər gözləyə bilərsiniz» demək. Bu hissədə «yüzlərlə araşdırma» istinad edilir, amma adı çəkilmir.
«Ünsiyyət bacarıqlarınızı inkişaf etdirin» hissəsi «maraqla» suallar vermək (ne baş verdi? bundan nə öyrəndin?), əks etdirici dinləmək, hissləri adlandırmaq, dinləyərkən dodaqları bağlı saxlamaq və tələ suallar əvəzinə «fərqindəyəm» demək kimi alətləri izah edir. Velosipedi oğurlanan uşaq nümunəsində ana nəsihət vermək əvəzinə hissləri qəbul edir və uşağın özünün nəticə çıxarmasına yer verir. «Ağlabatan gözləntilər», «ailə yığıncaqları» (həftədə bir dəfə, tərif və gündəliklə başlayan, 15 dəqiqə ilə bir saat arası), «məhdud seçimlər» və «sərhədlər» (körpünün məhəccərləri kimi) də izah olunur.
Birinci hissənin son oxunan bölməsi təbii və məntiqi nəticələr və rutinlərdir. Təbii nəticə yağışda islanmaqdır, məntiqi nəticə isə uşaqla birlikdə qərara alınır: nahar qutusunu evdə unudan uşağa «darıxıram, sabah daha diqqətli ol, dostlarından pay istə» demək, benzini özü doldurmayan yeniyetməyə maşını verməmək. Rutinlər üçün yatmazdan əvvəl şəkilli çizelge təklif olunur: uşaq hər tapşırığı bitirəndə öz şəklini yapışdırır və «sənin cədvəlində sıradakı nədir?» sualı ilə xatırladılır.
- Hər prinsip qısa real nümunə ilə, hazır cümlələrlə izah olunur
- Valideyn tiplərinin («Patron», «Hanım Evladı», hoşgörülü və qətiyyətli) sadə müqayisəsi
- Hər bölmədə «uşaq nə öyrəndi?» sualı ilə nəticənin göstərilməsi
- Kitabı «boyuna asıb gəzmək istəyəcəyiniz» istinad kitabı kimi təqdim edən giriş
Uşaqla ünsiyyət bacarıqları üçün ən çox oxunan praktiki kitab
Uşağın beyin inkişafına əsaslanan tərbiyə yanaşması
Müəllifin eyni yanaşmanı ümumi şəkildə izah edən klassik kitabı
Shelly anası telefonla danışanda hər dəfə onu narahat edir, icazə verilsə də daha çox danışmaq istəyir, olmasa anasını çimdikləyir, dişləyir və ya vurur. Ana sakit bir gündə Shelly ilə oturub istəyini anladığını deyir, birlikdə çıxış yolu soruşur, sonra dəqiq plan qurur: telefon zəng çalanda Shelly ilə danışa biləcək adam olub-olmadığını deyəcək, olmasa Shelly Lego ilə oynayacaq, vursa və ya dişləsə ana balkona çıxıb danışığı orada bitirəcək.
Zəng gələndə ana dediyini edir. Shelly «mən də danışmaq istəyirəm» deyə qışqıranda ana balkona çıxır, qapını bağlayıb danışığı bitirir. Müəlliflərə görə, Shelly bu hadisədən anasının sözünün ciddi olduğunu, ona və özünə hörmət etdiyini, əməkdaşlıqla məsuliyyət ala biləcəyini, bəzən istəklərinin həyata keçməyəcəyini və kompromisə getməyi öyrənir. Müəlliflər əlavə edir ki, cəza problemi həmin an həll etsə də bu bacarıqları öyrətmir.
Digər nümunələrdə nəticə gözlənilməz olur: nahar qutusunu evdə unudan uşağa ana yemək gətirmir, uşaq isə axşama qədər aclıqdan ölmür, əksinə dostlarının sevmədiyi sağlam yeməkləri paylaşaraq həmişəkindən yaxşı qidalanır. Səkkiz yaşlı Brene hovuzdan on dəqiqə kənarda gözləməli olanda atası yanında oturur, «gözləmək çətindir, limonad gətirimmi?» deyir. Qız əvvəlcə «yox» deyir, sonra portağal şirəsi istəyir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
