Hayat Okulu Rehberi

Kitabın ən güclü səhifələri müəllifin peşəsindən gəlir. Təcili yardım şöbəsi, onun sözləri ilə, «miniatür bir dünyadır». Sinəsi sıxılan, əlləri keyiyən gənc qadının şikayəti stresdəndir və həkim onu psixiatra yönəldir — amma «artıq psixiatra getmişəm, sakitləşdirici dərman içirəm, yenə də rahat deyiləm» deyən insana nə deyəsən? Universitet imtahanından qorxan, gecə-gündüz masa arxasında oturub heç nə anlamayan gənc. Əlli yaşında işsiz qalıb sedyedə hönkür-hönkür ağlayan kişi: «Bu insana sakitləşdirici verməklə bütün problemlərini həll edə bilməzsən». Bu müşahidələr səmimi və təsirlidir.

Müəllifin əsas tezisi sadədir: yüzlərlə fərqli şikayətin arxasında ortaq bir şey var — xoşbəxtsizlik, onun səbəbi isə «səhv yaşanan həyat»dır. Buna görə də həll yolu da ortaqdır: düzgün yaşanan həyat. Müəllif deyir ki, həkim olmaq üçün iyirmi ildən çox sistemli təhsil alırıq, sürücülük vəsiqəsi üçün kursa gedirik, amma həyatı yaşamağı heç kim öyrətmir. Bernard Şounun «Qocalmadan ağıllanmağı çox istərdim» sözü proqramın şüarıdır: on yaşlı uşağa həyatın ən vacib qaydalarını izah edən bir bələdçi olsaydı, çox şey fərqli olardı. Müəllif xoşbəxtliyi istəməyi dilənçi ilə zəhmətkeşin fərqinə bənzədir: dilənçi yol kənarında oturub kiminsə bir qəpik atmasını gözləyir, zəhmətkeş isə səhər tezdən işə gedir və ayın sonunda haqqını alır. Xoşbəxtlik də, ona görə, bədəli ödənəndə gələn bir «əmək haqqıdır».

Kitabdakı ən yaxşı metafora müəllifin öz həyatından gəlir. İyirmi yaşında, universitetdə ikən dostunun yeni eynəyini maraqdan taxır və birdən dünyanın necə aydın göründüyünə heyrət edir: cəmi 0,50 dərəcə miyopmuş. Katarakt əməliyyatından sonra «dünyamı işıqlandırdınız, doktor bəy!» deyən xəstələr də eynidir: bulanıq görmə yavaş-yavaş gəldiyi üçün insan onu normal sanır. Müəllifə görə həyata da çox vaxt «buğulu şüşənin arxasından» baxırıq və sadəcə doğru eynək — bəzən bir kitab, bəzən bir dost — lazımdır.

Hədəflər bölməsi isə tanış formullardan ibarətdir: hədəfi yazılı et, onu gözündə canlandır, «başqası bacardısa, mən də bacararam», uğursuz insanların fikirlərinə qulaq asma, «uğur yoluxucudur». Burada ən ciddi problem üzə çıxır: müəllif Yale Universitetinin məzunlarının yalnız 3%-nin yazılı hədəfi olduğunu və iyirmi il sonra onların hamısının hədəflərinə çatdığını iddia edir. Bu «araşdırma» heç vaxt aparılmayıb; tədqiqatçılar onun mövcud olmadığını çoxdan göstəriblər. «Beynin sağ lobunu inkişaf etdirərək dahilər kimi düşünmək» fikri də populyar mifdir.

Daha narahatedici bir məqam da var. Müəllif yazır: «Xoşbəxt deyilsinizsə, bu sizin üzündəndir. Siz xoşbəxt olmaq istəsəniz, heç kim sizi xoşbəxtsiz edə bilməz.» Antidepressant müalicəsini yarımçıq qoyan xəstələrdən danışan və psixiatrdan heç nə gözləməməyi məsləhət görən cümlələr həqiqətən depressiyadan əziyyət çəkən oxucunu yanlış yönləndirə bilər. Halbuki elə müəllifin özü işsiz kişinin problemini həbla həll etməyin mümkün olmadığını yazır — yəni xoşbəxtsizliyin sosial səbəbləri də var. Bu ziddiyyət kitab boyu həll olunmur.

Dil sadə və mehribandır, fəsillər qısa, sitatlar — Montendən Lao-tszıya, Nitşedən Mövlanəyə — boldur. Kitab dindar bir həyat baxışı ilə yazılıb və proqramın son bölməsi dinə həsr olunub. Nəticədə «Hayat Okulu Rehberi» yaxşı niyyətli, amma çox ümumi bir kitabdır: həkimin müşahidələri onu oxumağa dəyər edir, iddiaları isə yoxlanmalıdır.

• Təcili yardım şöbəsindən canlı, insani müşahidələr
• Həyatı avtomobil səfərinə bənzədən aydın struktur
• Sadə, mehriban və tez oxunan dil