Keşke Hiç Olmasaydık — Var Olmanın Kötülüğü
Uyğundur
- Antinatalizm fəlsəfəsini ilk əldən, akademik səviyyədə öyrənmək istəyən fəlsəfə həvəskarlarına
- Etik məsələlərə (uşaq dünyaya gətirmək əxlaqi cəhətdən əsaslandırıla bilərmi) sərt məntiqi arqumentasiya ilə yanaşan oxuculara
- Existensial/pessimist fəlsəfi ənənəyə (Şopenhauer, Sifran) maraq göstərənlərə
- Rahatsız edici, konvensional müdrikliyə meydan oxuyan tezisləri araşdırmağa açıq oxuculara
Uyğun deyil
- Emosional təsəlli və ya nikbin həyat fəlsəfəsi axtaran oxuculara — kitab kəskin pessimist bir tezisi müdafiə edir
- Valideynlik və uşaq dünyaya gətirmək qərarına təzəcə hazırlaşan, bu mövzuda kövrək emosional vəziyyətdə olan oxuculara — kitabın tezisi bu qərarı əxlaqi cəhətdən qınayır
- Sırf məntiqi-analitik fəlsəfi arqumentasiyadan çox, hekayə tərzli, nümunələrlə zəngin yazıya üstünlük verən oxuculara
Benatar kitabın əsas tezisini açıq şəkildə qoyur: dünyaya gəlmək həmişə ciddi zərərdir. Arqument sadədir — həyatdakı yaxşı şeylərdən məhrum qalmaq yalnız mövcud olan bir kəs üçün itki sayıla bilər; heç vaxt doğulmayan bir insan heç nədən "məhrum" qala bilməz, çünki məhrumiyyət hiss edəcək bir subyekt yoxdur.
Müəllif vurğulayır ki, bu tezis təkcə insanlar üçün deyil, bütün hiss edə bilən canlılar üçün keçərlidir, amma praktik səbəblərdən (insanların bu nəticəni öz üzərlərinə tətbiq etməkdə çətinlik çəkməsi və uşaq sahibi olmaqdan könüllü imtina edə bilməsi) fokusu insanlara yönəldir.
Benatar məşhur "yəhudi zarafatını" gətirir — "Həyat o qədər dəhşətlidir ki, heç doğulmamaq daha yaxşı olardı. Kim bu qədər şanslıdır? Yüz mində bir belə deyil!" — və Freydin bunu "absurd zarafat" adlandırdığını, çünki "doğulmayan" ifadəsinin heç bir real referenti olmadığını qeyd edir.
Müəllif bu "absurdluğu" iki hissəyə ayıraraq həll edir: (1) doğulmamaq daha yaxşıdır tezisi məntiqi cəhətdən mənalıdır, çünki bu, var olmağın həmişə zərərli olduğunu dolayı yolla ifadə edir; (2) "heç kim doğulmayacaq qədər şanslı deyil" ifadəsi ilə ziddiyyət yoxdur, çünki potensial insanlardan bəhs olunur, mövcud subyektlərdən yox.
Fəsil xəbərdarlıq edir ki, bu, sadəcə fəlsəfi oyun deyil — Benatar ciddi olduğunu vurğulayır və üçüncü fəsildə hər həyatın düşünüləndən qat-qat çox pislik ehtiva etdiyini göstərəcəyini bildirir, valideynlərin öz uşaqlarını əzabdan qorumaq üçün ən radikal (amma nadir düşünülən) yolun onları heç dünyaya gətirməmək olduğunu iddia edir.
- Sərt, addım-addım məntiqi arqumentasiya — hər iddia növbəti izahat üçün əsas rolunu oynayır
- Fəlsəfi ənənəyə (Freyd, Nozick, Bernard Williams) sıx istinad edən akademik sətiraltı qeyd aparatı
- Mübahisəli tezisi yumşaltmaq üçün yumor (yəhudi zarafatı) istifadə edib, sonra onu ciddi fəlsəfi təhlilə çevirmə taktikası
- Oxucunun intuitiv etirazlarını qabaqcadan gözləyib növbə ilə cavablandırma strukturu
Oxşar pessimist/antinatalist fəlsəfəni ədəbi-esseistik üslubda işləyən əsər
Oxşar existensial pessimizmi fərqli (aforistik) formada ifadə edən klassik fəlsəfi əsər
Doğulmağın özünün problemli olduğu tezisini paylaşan fəlsəfi əsər
Giriş yalnız əsas tezisi təqdim etsə də, İkinci Fəsil Benatarın ən məşhur töhfəsi olan "asimmetriya arqumentini" ətraflı izah edir — ağrının olmaması həmişə yaxşıdır (kimsə olmasa belə), amma həzzin olmaması yalnız o həzzi hiss edəcək kimsə varsa pisdir; bu asimmetriya doğulmamağın doğulmaqdan həmişə üstün olduğunu göstərir.
Üçüncü Fəsil isə empirik arqumentə keçir — insanların öz həyatlarının keyfiyyətini sistematik olaraq həddindən artıq müsbət qiymətləndirdiyini (psixoloji "Pollyanna prinsipi") və real olaraq hər həyatın düşünüləndən çox əzab ehtiva etdiyini iddia edir. Sonrakı fəsillər abort, nəsil artırma etikası və növün nəsli kəsilməsi kimi praktik nəticələrə keçir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
