Geçmişin Geleceği
Uyğundur
- Kitab haqqında kitab oxumağı, yeni oxu siyahısı tapmağı sevənlərə
- Şeir tərcüməsi, Divan ədəbiyyatı və modern türk poeziyası ilə maraqlananlara
- Qısa formada ədəbi və fəlsəfi esse nümunələri axtaranlara
Uyğun deyil
- Andayı ilk dəfə oxuyacaq və onun şeirini tanımayanlara — əvvəlcə şeirlərindən başlamaq daha yaxşıdır
- Güncəl kitab tövsiyələri gözləyənlərə — təqdim edilən nəşrlərin çoxu 80-ci illərə aiddir
- Osmanlı türkcəsindəki beyt nümunələrindən yorulanlara
Kitabın ən güclü yazısı elə birincisidir. Anday Nurullah Ataçın küçədə gəzərkən özü üçün Divan beytləri oxuduğunu xatırlayır və soruşur: aruzla yazılmış bir şeiri bugünkü türkcəyə necə çevirmək olar? Onun cavabı qətidir: şeirin ölçüsü, qafiyəsi, ritmi və səs düzəni onun məzmununun özüdür, ona görə də aruzla yazan şairi ölçüsüz-qafiyəsiz «sadələşdirmək» nə qədər yanlışdırsa, sərbəst şeiri heca qəlibinə salmaq da o qədər yanlışdır. Müəllif Tənzimat dövrü tərcümələrində fransız şairlərinin şəxsiyyətini itirib «bizə bənzədiyini», Mövlanəni isə bu günün gənc şairi kimi «söyən, bağıran» birinə çevirdiklərini deyir və öz tərcüməsini — Mövlanənin beytini orijinalın ölçüsü və qafiyəsi ilə — nümunə gətirir.
Bu yazıda Andayın məşhur bir müşahidəsi də var: şeir tərcüməçisi nə qədər uğurlu olursa, özünü bir o qədər silir və meydanı şairə buraxır — uğur unudulmaqla nəticələnir. Esse Abdülbaki Gölpınarlının Andayın Mövlanə tərcüməsinə «bütün dünya bunu eşidəcək» deməsi və sonra «dünyadan heç bir səs çıxmadı» ironik cümləsi ilə bitir.
«Yazının asanı və çətini» Andayın illər əvvəl «bizə çətin yazılar lazımdır» dediyinə görə tənqid olunmasına cavabdır. O, məsələnin mətləbi anlaşılmaz etmək deyil, vacib mövzunun səthi izahına qarşı çıxmaq olduğunu deyir: «Siz kimin üçün yazırsınız? Əlbəttə mənim üçün» deyən bir universitet müəlliminə cavabı yaddaqalandır — yazıçı, alim və filosof oxucunun rahatlığı üçün yox, özünü aşmaq üçün yazır; sənətin dadını almaq istəyən oxucu isə zəhmət çəkməlidir. Yazı Vitgenşteynin «Traktat»ına və dilin sərhədlərinə dair qısa, amma maraqlı bir mülahizə ilə tamamlanır.
«İntihar şeirləri» kitabın ən ağır səhifələridir. Anday 1986-cı ildə Türkiyədə 1068 nəfərin intihar etdiyini xatırladır, sonra Ahmet Oktayın intihar etmiş on iki yazıçı və şair — Virciniya Vulf, Stefan Sveyq, Mayakovski, Valter Benyamin, Beşir Fuad və başqaları — haqqında yazdığı şeirlərdən parçalar gətirir. «Avropa nə deməkdir?» essesi isə Per Lagerkvistin «Barabbas» romanından çıxış edərək soruşur: fransızlar isveçlini belə «özlərindən kənarda» görürlərsə, Avropalı olub-olmadığımıza hansı avropalı qərar verəcək? Bu sual bu gün də aktuallığını itirməyib.
Kitabın zəif tərəfi onun janrından gəlir: yazıların böyük hissəsi o illərdə çıxmış konkret tərcümələrin tanıtımıdır və bir-iki səhifəlik həcm çox vaxt dərin təhlilə imkan vermir. Bəzi yazılar sadəcə kitabdan uzun sitatlarla bitir. Buna baxmayaraq, Platonun sənətçilərə düşmənliyi (İris Merdokun «Od və Günəş» kitabı üzərindən) və Feyerabendin elm tənqidi haqqındakı son yazılar göstərir ki, Anday qısa formada belə oxucunu düşünməyə məcbur edə bilir. Şeir tərcüməsi ilə maraqlananlar üçün ilk esse təkbaşına kitabı oxumağa dəyər.
- Hər yazının sonunda mənbə və tarix göstərilib («Çerçeve», «Cumhuriyet Kitap»)
- Nəzəri fikir konkret beyt, misra və sitatlarla izah olunur
- Şəxsi xatirələr — Ataç, Gölpınarlı ilə görüşlər — yazılara canlılıq qatır
Eyni müəllifin 1994–95-ci illərə aid qəzet esseləri
Andayın ədəbiyyat nəzəriyyəsinə dair daha sistemli işi
Andayın mədəniyyət və düşüncə haqqında başqa bir esse toplusu
«İntihar şeirləri» kitabın ən ağır səhifələridir. Anday 1986-cı ildə Türkiyədə 1068 nəfərin intihar etdiyini xatırladır, sonra Ahmet Oktayın intihar etmiş on iki yazıçı və şair haqqında yazdığı şeirlərdən parçalar gətirir. «Avropa nə deməkdir?» essesi isə Per Lagerkvistin Avropa haqqındakı fikirlərinə söykənir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
