Mısır ve Mısırlılar
Uyğundur
- Qədim Misir tarixinə, arxeologiyaya və Misirşünaslığın öz tarixinə maraq göstərən oxuculara
- Populyar tarix rəvayətçiliyini akademik dəqiqliklə birləşdirən mənbə axtaranlara
- Lüğət, sülalə xronologiyası, geniş bibliokrafiya kimi tam soraq aparatı olan ensiklopedik kitab istəyənlərə
- Misirşünaslığın necə formalaşdığını — kəşflərdən daha çox insan marağının tarixini — öyrənmək istəyənlərə
Uyğun deyil
- Yalnız əyləncəli, roman tərzli Misir hekayələri axtaran, akademik soraq kitabı formatını "quru" tapa biləcək oxuculara
- Bir hökmdar və ya dövr haqqında dar, dərin təhlil axtaranlara — kitab geniş panoramik icmaldır
- Rəngli, vizual-ağır "masa kitabı" gözləyənlərə — TR nəşrində illüstrasiyaların əksəriyyəti qara-ağdır
Fəsil XVIII sülalə dövründə yaşamış (e.ə. 1570–1293) bir Misirlinin, o dövrdə artıq 1200 illik tarixi olan Sakkaradakı Pilləli Piramidə heyranlıqla baxdığını divar yazısında qeyd etməsi ilə açılır — Misirlilərin öz keçmişinə hörməti antik dövrdən başlayır. Bunun ən məşhur nümunəsi 1811-ci ildə Caviglia tərəfindən tapılan "Yuxu Lövhəsi"dir: gənc şahzadə Tutmos Giza ehramları yaxınlığında ova çıxır, yorulub qum içində gizlənmiş Sfinksin başı altında yuxuya gedir və yuxusunda Sfinksin ondan üzərindəki qumu təmizləməsini xahiş etdiyini, əvəzində ona Misir taxtını vəd etdiyini görür — sonradan həqiqətən IV Tutmos adı ilə taxta çıxır.
Yunan və Roma səyyahlarının Misirə marağı e.ə. VI əsrdən başlayır — filosof Fales Böyük Piramid üzərində hesablamalar aparır, Solon, Pifaqor və Platon Misirli kahinlərlə görüşmək üçün səfər edir. E.ə. 450-ci illərdə Herodot Nil vadisini gəzir və "Tarix" əsərində gördüklərini (o cümlədən mumyalama haqqında yeganə tam qədim təsviri) qeyd edir, baxmayaraq ki, məlumatlarının çoxu şişirdilmiş və ya səhv idi. Böyük İskəndər e.ə. 332-ci ildə Misiri fəth edir, Siva vahəsindəki Amon kahinini ziyarət etdikdən sonra tanrı nəslindən olduğunu iddia edir və ölümündən sonra cəsədi mumyalanıb Misirə gətirilir.
Roma dövründə Misir artıq turizm məkanına çevrilir — piramid örtük daşları üzərində minlərlə səyyah qrafitisi, konaklama xanları, bələdçilər peyda olur. Ən məşhur cazibə Memnon heykəlləri idi: zəlzələdən zədələnmiş heykəllərdən biri səhər tezdən sirli səslər çıxarırdı (indi bunun günəş istisi ilə daşın genişlənməsindən yarandığı bilinir); imperator Septimius Severus heykəli "təmir etdirəndə" səs əbədi sussa da.
Xristianlığın yayılması qədim Misir dininin sonunu gətirir — imperator Feodosinin fərmanı (MS 392) bütün pot məbədlərinin bağlanmasını əmr edir, patriarx Kirill başçılığındakı rahiblər Memfisdəki Serapeum məbədini dağıdır, MS 580-ci ildə Fila adasındakı İsida məbədinin kahinləri həbs olunur — hiyeroqlif ədəbi ənənəsinin son daşıyıcıları da beləliklə yox olur.
MS 640-cı ildə Ərəb fəthi ilə Misirə yeni maraq dalğası başlayır — xəlifə Harun ər-Rəşid tərcümə edilən hər əlyazmanın çəkisincə qızıl verirdi, "xəzinə axtarışı" hətta XV əsrdə vergiyə cəlb olunan rəsmi məşğuliyyətə çevrilir. Kahirəli həkim Əbdül-Lətif əl-Bağdadi (1200-cü illər) Sfinksin hələ qumla örtülü olmayan başını təfərrüatlı təsvir edir. Eyni zamanda "mumya" sözünün əsl mənşəyi olan bitüm-mumiya qarışıqlığı Avropada mumyalanmış cəsəd ətinin "dərman" kimi satılması kimi qəribə (və çox vaxt saxta) bir ticarətə yol açır.
Fəsil, Oksfordlu astronom Con Qrivzin 1638–39-cu illərdə Giza ehramlarını ilk dəfə elmi metodla ölçməsi və 1646-cı ildə nəşr etdiyi "Pyramidographia" əsəri ilə bitir — Qrivz üç böyük ehramı düzgün olaraq Xufu, Xafra və Menkaureyə aid edən ilk tədqiqatçı olur, beləliklə Misirşünaslığın elmi əsasları qoyulur.
- Geniş bibliokrafiya, lüğət və sülalə xronologiyası ilə dəstəklənən möhkəm akademik struktur
- Tarixi hekayələri (Tutmosun yuxusu, "nəğmə oxuyan" heykəl) canlı nəql tərzi ilə orta səviyyəli oxucuya çatdıran üslub
- Hər fəslin sonunda əlavə oxu tövsiyələri olan, dərs vəsaiti kimi də istifadə oluna bilən quruluş
- Arxeoloji tapıntıları və orijinal mətnləri (Herodot, Əbdül-Lətif) birbaşa sitat gətirən, mənbəyə əsaslanan yanaşma
Oxşar ensiklopedik, akademik yanaşmayla Qədim Misir tarixinin tam icmalı
Eyni akademik dəqiqliklə Misir dinini daha dərin araşdıran əsər
Kitabın toxunduğu Yunan-Roma dövrü Misirini bir hökmdar simasında dərinləşdirən əsər
I fəsil yalnız Misirşünaslığın "kəşf tarixini" versə də, kitabın qalan 11 fəsli Misirin özünü sistemli şəkildə əhatə edir: coğrafiya (Nil, vadi, səhra), tam siyasi/xronoloji tarix, şəhərlər və kəndlər, dövlət və idarəçilik, din və ayinlər, cəmiyyət quruluşu, dil və yazı (hiyeroqlif), sənət və memarlıq, ölüm/əbədiyyət inancları (mumyalama daxil) və nəhayət sivilizasiyanın "mədəni ölüm ya da transformasiya" sualı ilə bitir.
Hər fəsil arxeoloji tapıntılar, orijinal mənbələr və zəngin illüstrasiyalarla dəstəklənir — kitab beləcə Qədim Misirin gündəlik həyatından fironların dövlətçiliyinə qədər tam bir mənzərə yaradır, akademik dəqiqliyi itirmədən geniş oxucu kütləsi üçün əlçatan qalır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
