Musa və Təkallahlılıq
Uyğundur
- Freydin psixoanalitik metodunu din və tarixə tətbiqini görmək istəyən oxuculara
- Monoteizmin (tövhid dininin) mənşəyinə, Musa peyğəmbərin tarixi şəxsiyyəti sualına intellektual maraqdan yanaşanlara
- Freydin "Totem və Tabu" kimi əvvəlki əsərlərini oxuyub, onun son, ən yekunlaşdırıcı tezisini görmək istəyənlərə
Uyğun deyil
- Dini mətnləri yalnız inanc kontekstində oxumaq istəyən, tarixi-tənqidi/psixoanalitik yanaşmaya açıq olmayan oxuculara
- Freydin tezisini hazır elmi konsensus kimi qəbul etmək istəyənlərə — bu, mübahisəli, çox vaxt əsassız hesab edilən bir spekulyasiyadır, sırf tarixi fakt deyil
- Sıx, akademik arqumentasiya tərzinə (sətiraltı qeydlər, filoloji müqayisələr) səbri çatmayan oxuculara
Freyd açılışda birbaşa etiraf edir ki, bir xalqın öz ən böyük oğlu saydığı adamı "əlindən almaq" (yəni onun milli kimliyini sual altına almaq) asan qərar deyil, xüsusilə özün də o xalqdandırsa (Freyd özü etnik yəhudi idi) — amma "həqiqət axtarışında heç bir güc bizi yolumuzdan döndərməməlidir" deyərək mövzuya girir.
İlk sual Musanın adının mənşəyidir: ənənəvi izah (Çıxış kitabındakı) adı "sudan çıxarılan" mənasında izah edir, amma Freyd bunu dilçilik baxımından zəif tapır — çünki bu, ibrani dilindəki "Moşe" formasına uyğun gəlmir, üstəlik Misirli bir şahzadənin ibranicə söz kökü seçməsi məntiqsizdir.
Freyd, tarixçi Ceyms Henri Brestedin araşdırmasına istinadən, "Musa" sözünün əslində Misir mənşəli olduğunu göstərir — "mose" (uşaq, oğul) sözü, "Ah-musa" (Ahmes), "Tut-musa" (Tutmes) və "Ra-musa" (Ramses) kimi fironların adlarında geniş yayılmış bir kök idi, adətən tanrı adı ilə birləşərək ("Amon-uşağı", "Ptah-uşağı") işlədilirdi, sonra qısaldılıb tək "Musa" qalırdı.
Bu linqvistik faktdan çıxış edərək Freyd təəccüblə qeyd edir ki, heç bir tarixçi — hətta Brested kimi Musanın "bütün müdrikliyi ilə misirli" olduğunu qəbul edənlər belə — bu adın sahibinin özünün də Misirli ola biləcəyi qənaətinə gəlməyib. Freyd bunun səbəbini ya İncil ənənəsinə hörmətdə, ya da Musanın yəhudi olmaması fikrinin sadəcə "dəhşətli" gəlməsində axtarır.
- Freyd elmi məqalə tərzində, hər iddiasını sətiraltı qeydlərlə, digər tarixçilərin (Brested kimi) sözünü birbaşa sitat gətirərək əsaslandırır — populyar deyil, akademik yazı formatı
- Müəllifin özünün öz tezisinin nə qədər həssas olduğunu açıq etiraf etməsi ("bu, kiçik tədqiqatımın hədəfidir", "oxucuların əksəriyyəti üçün mənasız qala bilər") nadir bir akademik təvazökarlıq nümunəsidir
Eyni müəllifin psixoanalizi ilkin dinlərə və mədəniyyətin mənşəyinə tətbiq edən əvvəlki əsəri
Freydin dinin psixoloji funksiyasına (kollektiv illüziya kimi) daha ümumi yanaşdığı başqa bir əsəri
Freyd davam edərək daha da radikal bir tezis irəli sürür: Musa əslində fironu Exnatonun tövhidçi (Aton) dinini yəhudilərə gətirən misirli bir zadəgan idi, sonradan xalq tərəfindən üsyanla öldürüldü — bu, Freydin "Totem və Tabu"dakı "ata qətli" nəzəriyyəsinin təkrarıdır.
Kitab, tövhid dininin sonrakı "geri dönüşünün" — yəni basdırılmış Musa/ata-qətli xatirəsinin nəsillər boyu psixoloji təzyiqlə yenidən üzə çıxmasının — yəhudi dini şüurunun və (Freydə görə) bütün monoteist mədəniyyətin əsas psixoloji mexanizmi olduğunu iddia etməklə bitir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
