Paganizm — Kadim Doğa İnancı
Uyğundur
- Vikka, Druidizm, Asatru kimi müasir hərəkatların nə olduğunu qısa öyrənmək istəyənlərə
- Fentezi, mifologiya və tarixi seriallar vasitəsilə paqan mədəniyyətinə maraq duyanlara
- Dinlər tarixinə sadə girişlə başlayanlara
- Seriyanın «Şamanizm», «Deizm», «Şintoizm» kitablarını oxuyanlara
Uyğun deyil
- Akademik dəqiqlik və mənbə tənqidi gözləyənlərə
- Neopaqan hərəkatlara tənqidi, sosioloji baxış axtaranlara
- Pərakəndə, bir-birinə tam bağlanmayan fəsillərdən yorulanlara
Fəsil «pagan» sözünün etimologiyası ilə açılır: latınca «kəndli, şəhərli olmayan» mənasındakı söz IV əsrdə, xristianlığı rəsmi din kimi qəbul edən Roma imperiyasında şəhərlərdən uzaqda təbiət qüvvələrinə sitayiş etməyə davam edən icmaları aşağılamaq üçün işlənməyə başlayıb. Sonra «paleo-paqanizm», «mezo-paqanizm» və «neopaqanizm» ayrımı verilir və kitab bu təsnifatın xristian mənşəli olduğunu və digər monoteist dinləri nəzərə almadığını qeyd edir — cib kitabı üçün yaxşı bir tənqidi toxunuşdur.
Ən maraqlı hissə neopaqanizmin sosioloji kontekstidir. Kitab XIX əsr mütəfəkkirlərinin dünyəviləşmənin dini tamamilə aradan qaldıracağı proqnozunun özünü doğrultmadığını, 1960-cı illərdən sonra «yeni dini oyanış», «Tanrının revanşı» kimi adlarla təsvir olunan dönüşün başladığını, amma bunun artıq icma deyil, fərdi dindarlıq olduğunu deyir. Burada gözəl bir müqayisə də var: müsəlman xalqın arzu ağacına parça bağlaması, oddan atılması kimi adətlər icma bağları ilə yaşayan qədim paqan izləridir; neopaqanizm isə əksinə, icma bağları zəifləmiş, tənhalaşmış şəhər insanının cavabıdır.
Neopaqanizmin əsas təlimləri maddələrlə sadalanır: təbiət müqəddəsdir, hər varlıqda ilahi bir tərəf var, ruh ölümdən sonra yaşamağa və yenidən doğulmağa davam edir, ilahi olanla vasitəçisiz üz-üzə qarşılaşmaq lazımdır, ekoloji məsuliyyət vacibdir, Məsih inancı yoxdur, rituallarda qoruyucu dairə çəkilir. Bu siyahı aydın və faydalıdır, amma hansı qrupa aid olduğu bəzən qarışır — məsələn, eyni siyahıda həm «dogmamız yoxdur», həm də müəyyən bir inanc sistemi təqdim olunur.
Fəslin mərkəzində Vikka dayanır. Ceral Qardnerin 1954-cü ildə çıxan «Bu günün cadugərliyi» kitabından sonra İngiltərədə yayılan və 1960-cı illərdə Amerikada populyarlaşan bu cərəyanın cadugərlikdən fərqi, «Heç kəsə zərər vermədikcə istədiyini et» etik prinsipi, yaxşılıq və pisliyin üç qat geri qayıtdığına inanan «üç qat qanunu», ruhların dincəldiyi «Yay ölkəsi» (Summerland), pentaqram və 13 nəfərlik «koven» qrupları izah olunur. Amerika Vikkalarının «13 əsas prinsipi» isə tam şəkildə verilir — lakin heç bir şərh və ya kontekst olmadan, sanki təbliğat mətni kimi.
Druidizm bölməsi də maraqlıdır, amma burada səhvlər çoxalır. Druidlər «Protaqorçu fəlsəfənin daşıyıcıları» adlandırılır — antik mənbələr adətən onları Pifaqorçu ideyalarla (ruhun köçü) əlaqələndirir. Asatru hərəkatının adı «Asartu», eklektik paqanizm isə «Eecleetic» kimi yazılıb. Stounhenc haqqında isə maraqlı bir düzəliş var: meqalitlərin sonuncusu e.ə. 1400-cü illərdə tikildiyi halda keltlər Britaniyaya e.ə. 500–600-cü illərdə gəliblər, yəni bu tikililəri druidlərə aid etmək tarixən çətindir. Asteriks və Obeliks komikslərinə istinad isə mövzunu oxucuya yaxınlaşdırır.
Ümumilikdə bu fəsil kitabın ən müasir və ən oxunaqlı hissəsidir: neopaqanizmi moda və ya «cadugərlik» stereotipi kimi deyil, müasirliyə, şəhər tənhalığına və ekoloji narahatlığa bir reaksiya kimi göstərməyə çalışır. Amma mənbə göstərilmədən verilən rəqəmlər (ABŞ-da yüz min neopaqan, «ən sürətlə yayılan din» iddiası), korrektura səhvləri və təqdim olunan prinsiplərə tənqidi yanaşmanın olmaması onu yalnız ilkin məlumat mənbəyi edir.
- Maddələrlə sadalanan təlimlər və prinsiplər
- Kənar sütunlarda qısa bioqrafiyalar (məs. Ceral Qardner)
- Rəngli illüstrasiyalar və simvol təsvirləri
- Kitabın sonunda ədəbiyyat siyahısı və tərcüməçinin mənbələri
Paqan inancların ən qədim formalarından birini izah edir — saytımızda icmalı var
Eyni seriyadan, bu gün də yaşayan animist təbiət dinini izah edir — saytımızda icmalı var
Dünya dinlərinə sual-cavab formatında geniş baxış — saytımızda icmalı var
Fəslin sonunda druidizm bölməsi gəlir: druidlər «Protaqorçu fəlsəfənin daşıyıcıları» adlandırılır, Stounhenc haqqında isə qeyd olunur ki, meqalitlərin sonuncusu e.ə. 1400-cü illərdə tikildiyi halda keltlər Britaniyaya e.ə. 500–600-cü illərdə gəlib. Fəsil neopaqanizmi moda və ya «cadugərlik» stereotipi kimi deyil, müasirliyə və ekoloji narahatlığa bir reaksiya kimi göstərməyə çalışır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
