Kaygıyla Başa Çıkmak
Uyğundur
- Narahatlıq və panik ataklarla ilk dəfə üzləşib, nə baş verdiyini sadə dillə öyrənmək istəyənlərə
- Uzun, elmi terminlərlə dolu kitabları oxumağa gücü çatmayan, qısa və praktik tapşırıq axtaranlara
- Başqasının eyni təcrübəni açıq danışmasını eşidərək rahatlıq tapanlara
Uyğun deyil
- Anksiyetenin neyrobiologiyasını dərindən öyrənmək istəyənlərə: müəllif özü bunu bilərəkdən sadə saxlayır
- Yalnız klinik sübutlu üsullar axtaranlara: NLP, EFT və hipnoz kimi tətbiqlər də tövsiyə olunur
- Ağır panik pozuntusu və ya depressiyası olub peşəkar müalicə əvəzi axtaranlara: kitab özü həkimə müraciəti tövsiyə edir
Kitabın tonu ilk səhifədə təyin olunur: Anna Williamson oxucuya «ilk addımı atdığınız üçün özünüzü təbrik edin» deyir. 1-ci fəsil üç kiçik SOS məsləhəti ilə açılır: özünüzü təbrik edin, «pauza» düyməsinə basıb özünüz üçün zaman ayırın, hər gün özünüzdən «bu gün necə hiss edirəm?» soruşun və «yaxşıyam» avtomatik cavabından əvvəl dürüst cavab verin. Bu, kitabın bütün üslubunu qurur: qısa, mehriban, «dostcasına» təlimatlar.
Müəllif kitabı niyə belə yazdığını açıq izah edir: o, ən qaranlıq dövründə «sənə hər şey yaxşı olacaq» deyiləcəyini gözləyib, amma əlinə düşən kitablar elmi terminlərlə dolu olub. Buna görə kitabı «tez təmir» bələdçisi kimi — çantada daşınan, ehtiyac anında açılan, peşəkar terminlərdən azad bir kitab kimi yazıb. O, mürəkkəb kitabların da faydalı olduğunu deyir, amma burada məqsəd səni elmi sözlərdə itirmək yox, dərhal tətbiq edilə bilən kömək verməkdir.
«Normal» sözü haqqında ayrıca izah gəlir: müəllif onu «tipik, olması mümkün, işlək halda olma» mənasında işlədir, ona hörmətsizlik yoxdur; vacib olan «kim olduğunuzu» bilməkdir. İlk tapşırıq «vəziyyətini qiymətləndir» adlanır: 1-dən 10-a qədər şkala çəkin (1 — çox yaxşı və dinc, 10 — dözülməz qorxu), indi necə hiss etdiyinizi qeyd edin və «bu rəqəmi bir pillə yaxşılaşdırmaq üçün nə lazımdır?» soruşun. Hər gün təkrar edin; 10 sürətlə təkrarlanırsa həkimə və ya ruh sağlamlığı xidmətinə müraciət edin.
«Anksiyete nədir?» bölməsində müəllif statistikaya istinad edir: Böyük Britaniyada hər beş yetkindən biri narahatlıqla mübarizə aparır; 2015-ci il rəsmi məlumatlarına görə 16 yaşdan yuxarıların təxminən 20%-i anksiyete və depressiya əlamətləri göstərir. Bu rəqəmlərlə «qəmli bayquşlar klubu»nun üzvü olduğunu deyir. O, ilk panik atakında özünü «yer üzünün ən yalqız insanı» hiss etdiyini, «qəribə» və ya «dəli» damğalanmasından qorxduğunu yazır; anksiyetenin bir çox insanı kimi, sosial damğalanma ilə qarışdığını göstərir.
Sonra stress və anksiyete əlaqəsi gəlir: stress müxtəlif mənbələrdən gələn təzyiqlərin ümumisi, anksiyete isə çox vaxt stresin davamıdır; müəllif onları İngilis televiziyasının məşhur cütlükləri Ant & Dec-ə bənzədir. Sonra «hörümçək diaqramı» tapşırığı verilir: ortaya «Mən» yazın, ətrafa stres mənbələrini qeyd edin («patronum mənə təzyiq edir», «anamla mübahisə etdim», «kifayət qədər yatmıram»), hər birini 1–10 qiymətləndirin, ən vacib üçünü seçin və hərəkət planı hazırlayın. Bölmənin sonunda anksiyetenin niyə var olduğu izah olunur: o, bir qoruyucu mexanizmdir; «savaş, qaç ya da don» modelinin təsviri isə ibtidai insanın tələ vəziyyətindən verilir.
- Fəsillər qısa «sürətli həll» qutuları və nömrələnmiş tapşırıqlarla qurulub, istənilən yerdən oxunur
- Müəllif öz dövrünü açıq danışır, bu, damğalanma hissini azaldır
- Psixoloqun qısa yazıları və statistika (Böyük Britaniyada hər beş yetkindən biri) mövzunun miqyasını göstərir
- Hər fəsildə «mən də oradan keçmişəm» tonu oxucunu tənha hiss etdirmir
Koqnitiv terapiya üsullarının klassik və geniş istifadə olunan izahı
Anksiyete üçün sübutlu CBT proqramı, daha elmi və sistemli
Gündəlik düşüncə tələlərindən çıxmaq üçün qısa və sadə özünəkömək kitabı
Müəllif «savaş, qaç ya da don» modelini mağarada yaşayan ibtidai insan misalı ilə açıqlayır: ov üçün meşəyə gedən, qonşu qəbilənin hücum edəcəyindən qorxan insanın bədəni müdafiə vəziyyətinə keçir — gözlər böyüyür, adrenalin artır, ürək sürətlənir, nəfəs səthiləşir, bədən nazik tər qatına bürünür, həzm sistemi müvəqqəti söndürülür və tüpürcək qurumağa başlayır.
Bu halda insan ya «döyüşəcək», ya qaçacaq, ya da donub qalacaq. Təhlükə ötəndən sonra fiziki əlamətlər tədricən yox olur. Müəllif belə nəticə çıxarır ki, panik və anksiyete bu qədim, «möhtəşəm və mürəkkəb» qoruyucu sistemin yanlış vaxtda işə düşməsidir; buna görə oxucudan hisslərini «xəstəlik» kimi yox, təbii cavab kimi qəbul etməsini xahiş edir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
