Psikolojik Sağlamlık — Çocuktan Yetişkine Her Yaşta
Uyğundur
- Çətin dövr — itki, fəlakət, böyük dəyişiklik — yaşayan və elmi əsaslı dəstək axtaran böyüklərə
- Uşağının emosional dayanıqlığını gücləndirmək istəyən valideynlərə
- Psixologiya tələbələrinə və müəllimlərə anlaşıqlı giriş kimi
Uyğun deyil
- Addım-addım iş dəftəri tipli praktik proqram gözləyənlərə
- Klinik travma müalicəsi axtaranlara — kitab psixoterapiyanı əvəz etmir
- Mövzu üzrə dərin akademik təhlil istəyənlərə
Selçuk ön sözdə kitabı 6 fevral 2023 zəlzələsindən sonra yazmağa qərar verdiyini deyir və mövzuya qəribə, amma təsirli bir yerdən girir: həyat bizə əvvəldən buraxmağı öyrədir. Ananın döşündən, öz yatağımızdan, evdən ayrılmaq — bunlar hamısı gələcək böyük ayrılıqlara «məşq»dir. Əgər erkən ayrılıqlar çox qorxulu olubsa, uşaq şüursuz bir qərar verir: «yaxınlıq sonunda ağrı gətirirsə, bir daha yaxın olmayacağam». Müəllifin fikrincə, bu qərar böyüklükdə də bizi yeni bağlardan uzaq saxlayır, amma ağrıdan qaçmaq xoşbəxt təcrübələrdən də məhrum edir.
Kitabın əsas metaforası velosipeddir: sevindirən və üzən şeylər hamısı həyatda birlikdədir, biri ağır basanda tarazlıq pozulur. Bəzən tez hərəkətlə tarazlığı bərpa edirik, bəzən yıxılırıq; yaranın ağırlığı yıxılmanın bucağından, əvvəlki yaralardan, diqqətsizliyimizdən asılıdır. Selçuk açıq deyir ki, kitab «hekayəvari» görünə bilər, amma elmi əsaslı biliklərdən ibarətdir — sadəcə dili elmi deyil. Bu vəd əsasən yerinə yetirilir: mətndə texniki terminlər izah olunur, tədqiqatlara istinad edilir.
«Bu gün niyə vacibdir?» fəsli müasir dünyanın stres mənbələrini sadalayır: COVID-19 pandemiyası (ÜST-ün 2023-cü il aprel məlumatına görə 762 milyondan çox yoluxma, 6,85 milyondan çox ölüm), hibrid işə keçid, iqlim dəyişikliyi və miqrasiya, uzanan ömür və rəqəmsallaşma. Bu hissə bir qədər ümumi və xəbər icmalını xatırladır. Daha maraqlı olan müəllifin vurğusudur: dayanıqlıq yalnız mənfi hadisələr üçün lazım deyil. Arzuladığımız universitetə qəbul, yeni vəzifə, evlilik və ya ilk övlad da stres və narahatlıq yaradır; sevinc–kədər və stres–narahatlıq fərqli emosional oxlardır.
Kitabın ən faydalı hissələrindən biri emosiya ilə düşüncənin fərqini izah edir. «Ata kimi özümü yetərsiz hiss edirəm» deyən Əli əslində emosiyanı yox, bir mühakiməni ifadə edir; «oğlumun tamaşasına gedə bilmədiyim üçün çox kədərləndim, yetərsiz olduğumu düşündüm» cümləsi isə həm düşüncəni, həm hissi ayırır. Selçuk bunu Türkiyənin kollektivist mədəniyyəti ilə əlaqələndirir: toplu emosiyalar (toy, əsgərə yola salma, ölüm) açıq paylaşılır, fərdi hisslər isə «topluluğun dincliyini pozmasın» deyə çox vaxt basdırılır. Bu mədəni müşahidə Azərbaycan oxucusu üçün də çox tanışdır.
Dan Siegelin «tolerantlıq pəncərəsi» anlayışı da aydın izah olunur: ideal oyanıqlıq halında emosiyaları idarə edə bilirik, həddən artıq oyanıqlıqda stresli, reaktiv və qəzəbli oluruq, az oyanıqlıqda isə heç bir hərəkətə motivasiya yaranmır. Fırtınada qayıq bənzətməsi — dalğa ilə vuruşmaq da, onu görməzdən gəlmək də təhlükəlidir, küləyin istiqamətini anlayıb yelkəni tənzimləmək lazımdır — yadda qalır.
Zəif tərəfi — kitabın çox geniş mövzu yelpazəsidir: iqlim dəyişikliyindən Honda hekayəsinə, stoisizmdən dinə qədər bir çox başlıq qısa bölmələrdə keçilir və bəziləri dərinləşmədən qalır. Buna baxmayaraq, türk dilində bu mövzuda yazılmış ən etibarlı, yerli kontekstə uyğun kitablardan biridir.
- Qısa başlıqlı bölmələr, gündəlik nümunələr və bənzətmələr
- Tədqiqat nəticələrinə istinadlar, terminlərin izahı
- Böyüklər və uşaqlar üçün ayrıca hissələr
Eyni mövzuda praktik iş dəftəri — saytımızda icmalı var
Kitabda istinad olunan Siegelin uşaqlarda emosiya tənzimləməsi haqqında kitabı
Öyrənilmiş çarəsizlik və ondan çıxış yollarının klassik mənbəyi
Oxunan hissə Dan Siegelin «tolerantlıq pəncərəsi» anlayışının izahı ilə bitir: ideal oyanıqlıq halında emosiyaları idarə edə bilirik, həddən artıq oyanıqlıqda stresli, reaktiv və qəzəbli oluruq, az oyanıqlıqda isə heç bir hərəkətə motivasiya yaranmır. Fırtınada qayıq bənzətməsi: dalğa ilə vuruşmaq da, onu görməzdən gəlmək də təhlükəlidir, küləyin istiqamətini anlayıb yelkəni tənzimləmək lazımdır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
