Geleceğin Suçları — Dijital Dünyanın Karanlık Yüzü

Goodman ön sözü yaddaqalan bir anekdotla açır: 1995-ci ildə Los-Anceles polisində 28 yaşlı müfəttiş ikən komissar ondan soruşur: «WordPerfect-də orfoqrafiya yoxlamasını necə edirlər, bilirsənmi?» O, «Ctrl+F2» deyə cavab verir və elə həmin gün ilk kompüter cinayəti işini alır. Bu yumoristik başlanğıcdan sonra ton ciddiləşir: müəllif Meksika kartellərinin öz şifrəli mobil şəbəkələrini qurduğunu, cinayətkarların həmişə polisdən bir addım öndə olduğunu göstərir və özünü «qorxu tacirı» yox, «ağılsız optimist» adlandırır.

Kitabın mərkəzi tezisi bir cümlədədir: «Hər şey bağlı olduqda, hər kəs həssas olur.» Goodman texnologiya düşməni olmadığını, onun «ən böyük yaxşılıq mənbəyi» ola biləcəyinə inandığını vurğulayır, amma Silikon Vadisi sahibkarlarının məhsullarının ictimai, hüquqi və təhlükəsizlik risklərinə çox az diqqət yetirdiyini deyir. Ön sözün sonunda «Matris»dən Morfeyin qırmızı həb sitatı ilə oxucunu xəbərdar edir: bu səhifələrdən sonra maşınınıza, telefonunuza və tozsoranınıza eyni gözlə baxmayacaqsınız.

Birinci fəsil Wired jurnalisti Mat Honanın 2012-ci ildəki hakerlənmə hekayəsi ilə başlayır: bir neçə saat ərzində onun bütün rəqəmsal həyatı, o cümlədən yeni doğulmuş qızının fotoşəkilləri silinir. Sonra Goodman genişlənir: elektrik şəbəkələri, hava hərəkəti idarəsi, yanğınsöndürmə sistemləri, hətta liftlər kompüterlərdən asılıdır — «bəşəriyyətin B planı varmı? Təxmin etdiyiniz kimi, yoxdur.» Vestfaliya sistemi ilə müqayisə də maraqlıdır: dövlət sərhədləri fiziki dünyada işləyir, amma bitlər və baytlar heç bir gömrük görmədən axır.

Ən aydın izah bank soyğunu müqayisəsidir. Tayms-skverdə bank soyan cinayətkar barmaq izi, DNT, kamera görüntüsü qoyur, pulun çəkisi və rəngli boya paketləri onu məhdudlaşdırır. 1994-cü ildə isə Sankt-Peterburqdakı evindən Citibank-dan 10,7 milyon dollar oğurlayan Vladimir Levin ABŞ-a heç ayaq basmamışdı. Hakim kimdir — ABŞ, Rusiya, yoxsa pulun köçürüldüyü Finlandiya və İsrail? Goodman göstərir ki, «ölkədən ölkəyə atlama» imkanı kibercinayət istintaqını bu qədər çətinləşdirən əsas səbəbdir. 1986-cı ildə Lahorda iki qardaşın yazdığı ilk PC virusu «Brain» haqqında hissə isə kibercinayətin «zərərsiz əyləncə»dən sənayeyə necə çevrildiyini göstərir.

Zəif tərəflər: kitab həddən artıq uzundur, eyni mesaj — texnologiyaya kor-koranə etibar etməyin — bir çox nümunə ilə təkrarlanır. Ton bəzən sensasiyaya yaxınlaşır. 2015-ci ildə yazıldığı üçün sonrakı illərin əsas hadisələri — fidyə proqramlarının partlayışı, süni intellektlə dərin saxtakarlıq — yalnız proqnoz kimi var. Buna baxmayaraq, rəqəmsal həyatımızın risklərini sadə dillə görmək istəyənlər üçün təsirli bir kitabdır.

• Real cinayət hekayələri və polis təcrübəsindən anekdotlar
• Hər fəsildə texnologiyanın həm faydası, həm də istismarı
• Sonda praktik tövsiyələr və geniş qeydlər