ACT’i Kolay Öğrenmek
Uyğundur
- ACT-ı öyrənən və tətbiq etmək istəyən psixoloq, məsləhətçi, psixoterapevt və həyat məşqçilərinə
- Terapevtik sessiyada işlədilə biləcək hazır metafora, məşq və dialoq nümunələri axtaranlara
- ACT-ın nəzəri əsaslarını (psixoloji elastiklik modeli) sadə dildə görmək istəyənlərə
Uyğun deyil
- Qısa, motivasiya şüarları kimi özünə kömək kitabı axtaranlara: kitab terapevtlər üçün yazılıb və ağırdır
- Nəzəri bazanın (RFT) dərin təhlilini axtaranlara: kitab onu bilərəkdən buraxır
- Ağır depressiyada müalicəni kitabla əvəz etmək istəyənlərə
Fəsil Churchillin sözü ilə açılır: «Cəhənnəmdən keçirsənsə, getməyə davam et!» Russ Harris açıq yazır: həyat həm möhtəşəm, həm də qorxuncdur; həyatı zəngin edən hər şeyin yanında ağrılı tərəf var və uzun müddət xoşbəxt qalmaq çətindir. Əsas səbəblərdən biri insan zehninin təbii olaraq psixoloji əzab yaratmaq üçün inkişaf etməsidir. Müəllif özü bunun «çox nikbin kitab başlanğıcı olmadığını» deyir və cavab verir: çıxış yolu var — Qəbul və Öhdəlik Terapiyası (ACT).
ACT «A-C-T» deyil, ingilis «act» (hərəkət etmək) kimi oxunur. Bu, davranış terapiyasıdır, amma hər hərəkət haqqında deyil: əsas dəyərlərin yön verdiyi hərəkətlər, «olmaq istədiyin insan kimi davranmaq» haqqındadır. Cənazənizdə nə ilə xatırlanmaq istəyirsiniz? Terapiyanın məqsədi psixoloji elastiklikdir — tam fərqindəlik içində, dəyərlərin rəhbərliyi ilə hərəkət etmək bacarığı. ACT 1980-ci illərin ortalarında Steven Hayes tərəfindən yaradılıb, Kelly Wilson və Kirk Strosahl ilə inkişaf etdirilib, funksional kontekstualizmə və Relational Frame Theory-yə əsaslanır; üçüncü dalğa davranış terapiyalarından sayılır (DBT, MBCT, CFT kimi).
Harris üç çətinlik göstərir: həyat çətindir; bütün insan həyatı həm məmnunluq, həm ağrı verən duyğular gətirir; normal insan zehni təbiəti etibarilə psixoloji əzabı artırır. Nümunə: Susanın toy günü, ən xoşbəxt anında «kaş atam burada olsaydı» düşüncəsi gəlir və on altı yaşında intihar edən atasını xatırlayır. Zehnimiz sayəsində ən xoşbəxt gündə belə əzab yaşaya bilərik. ACT iki yolla kömək edir: həqiqətən önəmli olanı aydınlaşdırır (dəyərlər) və çətin düşüncə və hisslərlə effektiv baş çıxarmağı öyrədir (fərqindəlik bacarıqları).
Fəslin ikinci yarısı ACT-ın «pis şöhrəti» və altı əsas prosesidir: bu şöhrətin iki səbəbi var — RFT nəzəriyyəsinin mürəkkəbliyi (kitabda ona toxunulmur) və ACT-ın xətti olmayan quruluşu. Altı proses: indiki anla təmas, ayrışma, qəbul, kontekstual mən (müşahidə edən mən), dəyərlər və öhdəlikli hərəkətlər. Bu proseslər «elastik altıbucaqlı» kimi təqdim olunur və almazın altı üzü kimi bir-birindən ayrılmazdır; almazın özü isə psixoloji elastiklikdir. Harris onları üç hissəyə qruplaşdırır: «Anda ol», «Açıq ol», «Önəmli olanı et».
- Fəsil iki sözlə «mübarizə» dilini açır: həyat çətindir, zehnimiz əzabı artırır
- Mürəkkəb nəzəriyyə analogiyalarla izah olunur (ACT — sürmək, RFT — mühərrikin necə işləməsini bilmək)
- Susan nümunəsi və xüsusi sxemlər (altıbucaq, üçbucaq) konseptləri vizuallaşdırır
- Müəllif ton olaraq yumorla yazır və özünü oxucunun səviyyəsində göstərir
Eyni müəllifin ACT-ı adi oxucu üçün izah edən özünə kömək kitabı
ACT-ın yaradıcısının oxucuya yönəlmiş giriş kitabı
ACT-ın əsas peşəkar dərsliyi
Oxunan hissənin sonunda Harris altı prosesi üç böyük hissəyə qruplaşdırıb «elastik üçbucaq» çəkir və psixoloji elastikliyi «indidə olmaq, açıq olmaq və önəm verdiyini etmək» bacarığı kimi təyin edir. Sonra o, bütün bunları bir araya gətirən sevimli ACT texnikasını — «seçim nöqtəsini» təqdim edəcəyini bildirir. Bundan sonrası bu rəyin dairəsindən kənardadır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
