Sigarayı Niçin ve Nasıl Bırakmalı?

Müəllif psixiatr, uzun illər qəzetdə sağlamlıq köşəsi aparmış və Yeşilay cəmiyyətinin sədr müavini olmuş bir həkimdir. Ön söz kitabçanın tonunu dərhal müəyyənləşdirir: siqaret «4000-dən çox zəhər», «pis qoxulu nəfəs, saralmış dişlər, çirkli külqabılar» və «əsarət»dir. Bu, oxucunu qorxutmağa və iyrəndirməyə əsaslanan klassik yanaşmadır. İlk bölmələr statistika ilə başlayır: Türkiyədə 1993–1999-cu illər arasında paket satışının 36% artması, kişilərin 63%-nin, qadınların 25%-nin siqaret çəkməsi, ildə 108 min ölüm.

Problem ondadır ki, rəqəmlər yoxlanılmadan və bir-biri ilə ziddiyyətli verilib. Bir yerdə dünyada ildə 10 milyon insanın siqaretdən öldüyü deyilir, bir neçə səhifə sonra «hər 8 saniyədə bir ölüm» yazılıb (bu, ildə təxminən 4 milyon edir). Başqa bir qutuda «ölkəmizdə gündə 40 milyon dollar, ildə 15 milyon dollar siqaretə gedir» cümləsi var — açıq-aşkar çap xətası. «Siqaret P53 genini məhv edir və bu atadan oğula genlərlə keçir» iddiası isə elmi baxımdan ciddi şəkildə sadələşdirilib: siqaret tüstüsü p53 genində mutasiyalara səbəb ola bilər, amma bu, bədən hüceyrələrində baş verir və irsi keçmir. 2010-cu il nəşri üçün 1990-cı illərin rəqəmləri də köhnədir.

Ən faydalı hissə «Necə buraxmalı?» bölməsidir. Burada praktik və ağlabatan məsləhətlər toplanıb: qərarı təxirə salmamaq, ailəyə və dostlara xəbər vermək, külqabı və alışqanları atmaq, alkoqoldan uzaq durmaq, siqaretə xərclənən pulla özünə hədiyyə almaq, hər gün gəzmək, istək gələndə su içmək və ya şəkərsiz saqqız çeynəmək, ilk günlərdə kofeini azaltmaq, əlləri məşğul etmək. Müəllif birdəfəlik buraxmağı azaltmaqdan üstün tutur və bir neçə uğursuz cəhdin «tam uğursuzluq» demək olmadığını vurğulayır — bu, doğru və ruhlandırıcı mesajdır.

Eyni bölmədə dini motivasiya ön plana çıxır: həkim xəstəsinin siqaret paketini cırıb atdıqdan sonra ona Eyüp məscidinə gedib namazdan sonra dua etməyi tövsiyə edir; başqa bir xəstə qəndil gecəsini, bəziləri Ramazan ayını, həcc səfərini başlanğıc seçir. «İslama görə siqaretin hökmü» bölməsi Diyanətin rəsmi rəyini gətirir və siqaretin «ən azı harama yaxın məkruh» olduğunu bildirir. Dindar oxucu üçün bu, həqiqətən güclü motivasiya ola bilər, amma kitab tibbi bələdçi kimi təqdim olunduğundan bunu bilmək vacibdir.

Ən ciddi problem «Metodlar» bölməsindədir. Hipnoz və akupunktura «tiryaki inanırsa, təsirli» metodlar kimi təqdim olunur, halbuki onların effektivliyi elmi araşdırmalarda sübut olunmayıb. Əksinə, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyə etdiyi nikotin əvəzedici terapiya (plastır, saqqız) haqqında müəllif ətraflı məlumat versə də, sonda «uzaq durmaqda fayda var» deyir, çünki onlar «asılılığı uzadır». Bu, müasir tibbi konsensusa ziddir: nikotin əvəzediciləri buraxma şansını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Dərmanlar haqqında isə cəmi bir abzas var və onların adları belə çəkilmir. Siqareti buraxmaq istəyən oxucu bu kitabçanı motivasiya üçün oxuya bilər, amma müalicə seçimi üçün həkimə müraciət etməlidir.

• Çox sadə dil və qısa bölmələr — bir-iki saata oxunur
• Real xəstə hekayələri (Saniyə xanım, Əmirə, Şükran xanım və b.) mövzunu canlandırır
• Hər səhifədə yadda qalan «qutu» cümlələri və şüarlar