New York Üçlemesi
Uyğundur
- Detektiv janrının konvensiyalarını dağıdıb yenidən quran postmodern ədəbiyyatı sevənlərə
- Kimlik, dil və "mən kiməm" sualının romanın strukturuna hopdurulduğu mətnləri axtaranlara
- Nyu Yorku demək olar ki, ayrı bir personaj kimi yaşadan şəhər romanlarına maraq göstərənlərə
- Auster kimi öz adını personaj olaraq mətnə daxil edən metaədəbi oyunlardan zövq alanlara
Uyğun deyil
- Klassik, xətti detektiv sujeti və aydın həll axtaran oxuculara — roman qəsdən sualları cavabsız qoyur
- Sürətli templi, hərəkət yönümlü triller gözləyənlərə
- Xarakterlərə hərtərəfli emosional bağlanma istəyən, mücərrəd/fəlsəfi tona uyğunlaşa bilməyən oxuculara
Roman tənha yazıçı Quinn haqqında minimalist təqdimatla açılır — o, uzun müddət əvvəl arvadını və oğlunu itirmiş, artıq özünü "William Wilson" təxəllüsü altında gizlədib yalnız uydurma detektivi Max Workun sərgüzəştlərini yazan bir kabus kimi yaşayır.
Gecə yarısı gələn səhv nömrəli zəng — zəng edən "Paul Auster Detektiv Bürosu"nu axtarır — üç gecə təkrarlanır, hər dəfə eyni mexaniki, cinsiyəti bilinməyən səslə. Quinn əvvəlcə zəngi rədd edir, sonra maraqlanır, üçüncü gecə isə qəflətən "Mən Paul Austerəm" deyərək naməlum müştərinin xahişini qəbul edir.
Auster burada oyunbaz bir metaədəbi hiylə işə salır: "Paul Auster" adı romanın həqiqi müəllifinin öz adıdır, amma mətndə bu sadəcə Quinnin geyindiyi bir maska — sonrakı fəsillərdə "Paul Auster Detektiv Bürosu"nun əslində yazıçı Paul Austerlə eyni adı daşıyan, lakin fərqli bir insana aid olduğu ortaya çıxır. Kimliklərin bu cür üst-üstə düşməsi bütün üçləmənin əsas mövzusudur.
Quinnin öz yazıçılıq təcrübəsi — William Wilson/Max Work üçlü kimliyi haqqında geniş bir refleksiya — romana "detektiv həm müəllif, həm oxucudur" fikrini gətirir: cinayət janrının strukturu haqqında bu metatəhlil, sonra Quinnin özünün əsl "iş"ə necə girəcəyinin fonunu qurur.
Fəsil telefon zənglərinin təkrarını demək olar ki, ritual halına gətirir — hər zəngdən sonra Quinnin gündəlik həyatının kiçik detalları (beyzbol nəticələri, Marco Polonun "Gəzilər Kitabı"nı oxuması) təsvir olunur, bu da romanın gərgin, klaustrofobik tonunu adi məişət təfərrüatları ilə balanslaşdırır.
Fəsil Quinnin ertəsi gün saat 10-da 69-cu Küçədəki ünvana getmək qərarı ilə bitir — bu, onun öz yazıçı kimliyindən "Paul Auster" adlı detektiv roluna keçidinin rəsmiləşdiyi andır.
- Qısa, sadə cümlələr və minimalist üslub — Hemingway təsirini xatırladan, lakin fəlsəfi çəkisi olan bir dil
- Detektiv janrının konvensiyaları (səhv nömrə, sirli müştəri, gizli ünvan) qəsdən istifadə olunur, sonra tədricən sökülür
- Müəllifin öz adını ("Paul Auster") personaj kimi mətnə daxil etməsi — dolayı, oyunbaz metaədəbi texnika
- "Mən" sualı (kimlik, adların sabitliyi) romanın strukturunun mərkəzinə qoyulub, hələ ilk fəsillərdən aydın olur
Oxşar şəkildə detektiv sujetini metafizik sual axtarışına çevirən postmodern qısa roman
Detektiv janrının konvensiyalarını ədəbi, xarakter-yönümlü təhlillə birləşdirən müasir nümunə
Qısa cavab: üç hekayənin hamısı kimliyin itməsi ilə bitir. «Şüşə Şəhər»də Quinn evsiz və izsiz yoxa çıxır, «Hayaletlər»də Mavi izlədiyi Qara ilə üz-üzə gəlir və yoxa çıxır, «Kilidli Otaq»da isə danışan Fanshawenin qapının arxasından verdiyi dəftəri səhifə-səhifə cırıb atır.
«Şüşə Şəhər»də səhv zəngə görə Quinn «Paul Auster» adı ilə Stillman işini qəbul edir. Qoca Stillmanın hər gün küçələrdə getdiyi yollar Quinnin qırmızı dəftərində hərflərə çevrilir və cəmi «THE TOWER OF BABEL» sözünü yazır. Sonra Stillman otelindən çıxıb yoxa çıxır. Quinn əsl Paul Austeri tapır: o, dedektiv deyil, yazıçıdır, arvadı Siri və oğlu Danielle yaşayır. Austerin heç nə izah edə bilmədiyini və Virginia Stillmana edilən zənglərin həmişə məşğul siqnalı ilə qarşılandığını görən Quinn Stillmanın evinin yanındakı dar keçiddə gözləməyə başlayır.
Quinn həftələrlə, bəlkə aylarla orada qalır: çöp bidonunda yatır, az yeyir, pulu tükənir. Avqustda Austerə zəng edəndə eşidir ki, çek ödənməyib və Stillman iki yarım ay əvvəl Bruklin körpüsündən atılaraq intihar edib. Virginia Stillmanın nömrəsi artıq işləmir, Piterin taleyini isə Auster bilmir. Quinn öz mənzilinə qayıdanda orada başqa qadının yaşadığını, kitablarının və əşyalarının getdiyini görür.
Quinn boş Stillman mənzilinin arxa otağına gedir, paltarlarını pəncərədən atır və orada qalır. Otağa qaranlıq daha çox çökür, qırmızı dəftərin boş səhifələri tükənir. Dəftərin son cümləsi belədir: «Qırmızı dəftərdə boş səhifə qalmayanda nə olacaq?». Hekayəni danışan (Austerin dostu) fevralda Austerlə həmin otaqda dəftəri tapır, lakin Quinnin indi harada olduğunu bilmir.
«Hayaletlər»də 1947-ci ildə Ağ Mavini Qaranı izləməyə tutur; Mavi hər həftə hesabat yazır, Qara isə qarşı evdə nəsə yazır. Mavi Qara ilə tanış olur, lakin söhbəti raporta yazmır; cavabında «Niyə yalan deyirsən?» qeydi gəlir. Mavi Qaranın otağına girib huşunu itirir və götürdüyü vərəqlərin öz raportları olduğunu görür. Axırda Qara onu tapançayla qarşılayıb «Artıq sənə ehtiyacım qalmadı» deyir; Mavi tapançanı alıb Qaranı huşsuz olana qədər döyür, əlyazmanı götürür, oxuyur («Qara haqlı idi, əzbər bilirdim») və gedir. «Kilidli Otaq»da isə danışan uşaqlıq dostu Fanshawenin itkin düşməsindən sonra onun arvadı Sophie ilə yaşayır. Parisdə axtarışdan sonra, 1982-ci ildə Bostonda Fanshawe qapının arxasından onunla danışır, özünü Henry Dark adlandırdığını deyir, qırmızı dəftəri verir. Danışan stansiyada dəftəri oxuyur, sonra səhifələrini birər-birər cırıb zibil qabına atır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
