Sigarayı Niçin ve Nasıl Bırakmalı?
Uygun
- Sigarayı bırakmaya karar vermiş ve motivasyon arayanlara
- Bir yakınını sigarayı bırakmaya teşvik etmek isteyenlere
- Dini değerleri motivasyon kaynağı olarak gören okurlara
Uygun değil
- Güncel, kanıta dayalı bir tedavi rehberi arayanlara
- Kesin ve güncel istatistik bekleyenlere — rakamlar çoğunlukla 1990–2000'lere ait
- Tıbbi bir kitapta dini argümanlar görmek istemeyenlere
Yazar psikiyatrist, uzun yıllar gazetede sağlık köşesi yönetmiş ve Yeşilay Genel Başkan Yardımcılığı yapmış bir hekim. Önsöz kitapçığın tonunu hemen belirliyor: sigara «4000'den fazla zehir», «kötü kokan nefes, sararmış dişler, kirli kül tablaları» ve «esaret». Bu, okuru korkutmaya ve tiksindirmeye dayanan klasik bir yaklaşım. İlk bölümler istatistikle açılıyor: Türkiye'de 1993–1999 arasında paket satışlarının %36 artması, erkeklerin %63'ünün, kadınların %25'inin sigara içmesi, yılda 108 bin ölüm.
Sorun, rakamların denetlenmeden ve birbiriyle çelişkili verilmesi. Bir yerde dünyada yılda 10 milyon kişinin sigaradan öldüğü söyleniyor, birkaç sayfa sonra «her 8 saniyede bir ölüm» yazıyor (bu, yılda yaklaşık 4 milyon eder). Bir başka kutuda «ülkemizde günde 40 milyon dolar, yılda ise 15 milyon dolar sigaraya gitmektedir» cümlesi var — açık bir baskı hatası. «Sigara P53 genini yok eder ve bu babadan oğula genlerle geçer» iddiası ise bilimsel olarak ciddi biçimde basitleştirilmiş: sigara dumanı p53 geninde mutasyonlara yol açabilir, ama bu vücut hücrelerinde olur ve kalıtsal olarak geçmez. 2010 baskısı için 1990'ların rakamları da eskimiş.
En yararlı kısım «Sigarayı Nasıl Bırakmalı?» bölümü. Burada pratik ve makul öneriler toplanmış: kararı ertelememek, aileye ve dostlara haber vermek, küllük ve çakmakları atmak, alkolden uzak durmak, sigaraya harcanan parayla kendine hediye almak, her gün yürümek, istek gelince su içmek ya da şekersiz sakız çiğnemek, ilk günlerde kafeini azaltmak, elleri meşgul etmek. Yazar birden bırakmayı azaltmaya tercih ediyor ve birkaç başarısız denemenin «tümüyle başarısızlık» anlamına gelmediğini vurguluyor — bu doğru ve cesaret verici bir mesaj.
Aynı bölümde dini motivasyon öne çıkıyor: hekim, hastasının sigara paketini parçalayıp çöpe attıktan sonra ona Eyüp Camii'ne gidip namazdan sonra dua etmesini öneriyor; bir başka hasta kandil gecesini, bazıları Ramazan'ı, hac yolculuğunu başlangıç olarak seçiyor. «İslam'a Göre Sigara İçmenin Hükmü» bölümü Diyanet'in resmi görüşünü aktarıyor ve sigaranın «en azından tahrimen mekruh» olduğunu bildiriyor. Dindar okur için bu gerçekten güçlü bir motivasyon olabilir, ama kitap tıbbi bir rehber olarak sunulduğu için bunu bilmek önemli.
En ciddi sorun «Metodlar» bölümünde. Hipnoz ve akupunktur «tiryaki inanırsa etkili» yöntemler olarak sunuluyor, oysa etkinlikleri bilimsel araştırmalarda kanıtlanmış değil. Buna karşılık Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği nikotin yerine koyma tedavisi (bant, sakız) hakkında ayrıntılı bilgi verilse de yazar sonunda «uzak durmakta fayda vardır» diyor, çünkü bunlar «bağımlılığı uzatıyor». Bu, güncel tıbbi uzlaşıya aykırı: nikotin yerine koyma ürünleri bırakma şansını belirgin biçimde artırır. İlaçlar hakkında ise yalnızca bir paragraf var ve adları bile geçmiyor. Sigarayı bırakmak isteyen okur bu kitapçığı motivasyon için okuyabilir, ama tedavi seçimi için mutlaka hekime başvurmalı.
- Çok yalın dil ve kısa bölümler — bir iki saatte okunuyor
- Gerçek hasta öyküleri (Saniye Hanım, Emire, Şükran Hanım vb.) konuyu canlandırıyor
- Her sayfada akılda kalıcı «kutu» cümleleri ve sloganlar
Korkuya değil, bağımlılığın psikolojisine dayanan ünlü yaklaşım
Sigara bağımlılığını bilimsel araştırmalar ve bilinçli farkındalık üzerinden açıklar
Alışkanlık değişimine manevi-motivasyonel yaklaşım
«Yöntemler» bölümünde hipnoz ve akupunktur «tiryaki inanırsa etkili» yöntemler olarak sunulur, oysa etkililikleri bilimsel araştırmalarda kanıtlanmamıştır. Yazar Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği nikotin replasman tedavisi (bant, sakız) hakkında ayrıntılı bilgi verir, ama sonunda «uzak durmakta yarar var» önerisiyle bitirir.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
