Tatar Çölü
Uyğundur
- Yavaş templi, atmosferik, varoluşsal mövzulu ədəbiyyatı sevən oxuculara
- Kafkasayağı bürokratik təcrid və mənasızlıq hissini araşdıran əsərlərə maraq göstərənlərə
- Hərbi mühitin, rutinin insan kimliyini necə formalaşdırdığını izləmək istəyənlərə
- Zamanın necə sezilmədən əldən getdiyi barədə güclü bir alleqoriya axtaranlara
Uyğun deyil
- Sürətli süjet, döyüş səhnələri və ya konkret nəticə gözləyən oxuculara
- Bütün sualların cavablandırıldığı, qapalı final istəyənlərə
- Uzun, təkrarlanan gözləmə səhnələrinə dözümü olmayanlara
Roman Droqonun ilk dəfə zabit formasını geyinib güzgüdə özünə baxdığı səhnə ilə açılır — gözlədiyi sevinci hiss etmir, əvəzində qəribə bir narahatlıq duyur. Bu, kitabın bütün ruhunu ilk səhifədən verən bir açılışdır: Droqo real həyatının başlayacağını düşünür, amma əslində bunun sonun başlanğıcı olduğunu hələ bilmir.
Dostu Fransesko ilə şəhərdən çıxarkən Droqo atası evinin pəncərəsinə son dəfə baxır — anası onun otağını toxunulmaz saxlayacağına inanır, sanki zaman dayandırıla bilər. Buzzati bu təfərrüatla, geridə qalan həyatın artıq geri qayıtmayacağını incə bir işarə ilə bildirir.
Qalaya tək çatan Droqo, əvvəlcə onu tapa bilmir — divarların arasında işıq, gözətçi, səs yoxdur. Bir sərsəri ona "burada heç kim yoxdur, on ildir" deyəndə, oxucu qalanın artıq unudulmuş, mənasını itirmiş bir yer olduğunu hiss edir, hələ heç kəslə tanış olmamışdan əvvəl.
İkinci fəsildə yüzbaşı Ortizlə qarşılaşma kitabın ən vacib dialoqunu verir: qala "ölü sərhəd"dir, arxasındakı daşlıq düzənlik "Tatar Səhrası" adlanır, amma heç kim — hətta ən qədim müharibələr zamanı belə — oradan keçməyib. Ad sadəcə əfsanədir. Ortiz özü on səkkiz ildir buradadır və bunu demək istəməsə də, səsindəki tonda təslimiyyət var.
Ortiz qalanı "ikinci dərəcəli", "heç bir işə yaramamış" bir tikili kimi təsvir edir, amma eyni zamanda bunun bir sərhəd olduğunu, sərhədin "nə olacağı heç vaxt bilinməz" olduğunu xatırladır — bu ziddiyyət, kitabın əsas gərginliyini, mənasızlıqla ümid arasındakı tarazlığı əvvəlcədən qurur.
Fəsil qalanın uzaqdan ilk görüntüsü ilə bitir — günəşin altında sakit, kölgəsiz, demək olar ki, canlı olmayan bir tikili. Divarlarda addımlayan növbətçilər "sanki avtomat kimi" hərəkət edir — Buzzati insanların zamanla mexanikiləşməsi mövzusunu daha ilk səhifələrdə vizual olaraq qurur.
- Buzzattinin dili sakit, təsvirçi və gərginliyi çox yavaş qurur — heç bir səhnə tələsmir
- Dağ mənzərələri və qala təsvirləri simvolik yük daşıyır, sadə fon deyil
- Kafkanın "Qala" romanı ilə tez-tez müqayisə olunur, amma Buzzattinin mövzusu bürokratiya deyil, zamanın sezilmədən itməsidir
- Hərbi ierarxiya və nəzakət dili altında, hər dialoqda gizli bir təzyiq, gizli bir tələ hiss olunur
Əlçatmaz, mənasını itirmiş bir institutun fərdi necə udduğunu araşdıran, oxşar ruhlu bir klassik
Birbaşa "Tatar Səhrası"ndan ilhamlanmış, sərhəd gözləyən imperiya məmurunun hekayəsi
Qısa cavab: Droqo dörd ay üçün gəldiyi Bastiani Qalasında otuz ildən çox qalır. Şimaldan həqiqətən ordu görünəndə xəstədir və komandan Simeoni onu qaladan göndərir. Droqo döyüşü görmür, yolüstü bir hanın otağında ölümlə təkbətək qalır.
İlk gün Matti ona iki yol göstərmişdi: həkim hesabatı ilə dərhal getmək, ya da dörd ay qalıb növbəti tibbi müayinədən sonra nizamla getmək. Droqo dörd ay gözləməyi seçir. Yanvarın 10-da həkim Rovina onun vərəqəsini doldurarkən Droqo pəncərədən alaqaranlıqda yüksələn qala divarlarına baxır, taleyinin şimala meyl etdiyini hiss edir və həkimə yaxşı olduğunu, qalmaq istədiyini deyir: «Doktor, o kağızı atın.» Sonrakı aylarda nöbətlər, otaq, dostlar, at yarışları vərdişə çevrilir.
İki ilə yaxın vaxt keçəndən sonra bir oktyabr axşamı yeni tabyadakı nöbətdə çöldə qara bir ləkə görünür, səhər isə qara at tapılır. Atı gətirməyə gedən əsgər Lazzari qalaya yaxınlaşanda parolu bilmədiyi üçün tanıdığı keşikçi Martelli («Ərəb») tərəfindən güllələnir. Həmin səhər şimal çölündə silahlı adamların cərgələri görünür və qalada hamı müharibə gözləyir. Albay Filimorenin açdığı məktubda isə bunların sərhəd xəttini çəkməyə gələn Şimal dövlətinin dəstələri olduğu, qalaya doğru gəlmədikləri bildirilir. Ertəsi gün yüzbaşı Monti ilə leytenant Angustina qırx əsgərlə mübahisəli zirvəni tutmağa gedir. Şimallılar zirvəyə əvvəl çatır, Angustina isə gecəni qarda keçirərkən ölür, son sözü «Sabah, inşallah...» olur. Droqo onlarla gedə bilərdi, getməmişdi və sonra peşman olur.
Qalada dörd il keçəndən sonra Ortiz ona getməsini məsləhət görür. Droqo izinlə şəhərə gedir, amma özünü yad hiss edir: köhnə dostları öz işlərindədir, Maria Veskovi ilə görüş soyuq keçir, o isə tezliklə Hollandiyaya yola düşür. General onun faylında köçürmə ərizəsi olmadığını söyləyir, qalada heyətin təxminən yarıya endiriləcəyini, dostlarının isə ona xəbər vermədən ərizə yazdığını bildirir; faylda səhvən öldürülmüş keşikçi barədə qeyd də var. Droqo qalaya qayıdır, Morel kimi dostları isə bir-bir gedir. Sonra leytenant Simeoni dürbünlə şimalda hərəkət edən nöqtələr və gecələr işıq görür, orada yol çəkildiyini deyir. Ona gülürlər, komandan Nicolosi optik cihazları qadağan edən əmr verir və Simeoni dürbününü təhvil verib fikrindən dönür. İyulun 7-də Droqo özü uzaqda işıq görür. Yol on beş il sonra qalaya bir kilometrdən az qalmış bitir, amma ordu irəliləmir. Matti, Monti və Nicolosi təqaüdə çıxır, qalanın komandanı əvvəl Ortiz, sonra Simeoni olur, yeni leytenant Moro gəlir.
Droqo artıq 54 yaşındadır, komandan köməkçisidir və qaraciyər xəstəliyindən zəifləyir. Qalanı bir dəfə tərk etsə bir daha qayıtmayacağından qorxub istirahət təklifini rədd edir. Bir yaz səhəri Prosdocimo qaçaraq xəbər gətirir: şimal yolu ilə qoşun gəlir. General Stazzidən qalaya iki alay və yüngül artilleriya qrupu göndərildiyi barədə mesaj gəlir. Droqo terasda dürbünlə yolda hərəkət edən qara zolaq görüb huşunu itirir. Ertəsi gün Simeoni ona şəhərdə daha yaxşı müalicə alacağını deyərək araba göndərdiyini bildirir, əslində isə otaq lazımdır, ora üç çarpayı sığar. Droqo etiraz edir, Simeoni isə bunu əmr kimi bildirir. Droqo qaladan çıxıb gedir və handa gecələyir. Gecə ölüm fikri aydınca gəlir, o isə bunu son döyüşü kimi qarşılamağa çalışır. Qaranlıqda üniformasının yaxasını düzəldir və gülümsəyir. Kitab burada bitir, ölümü birbaşa yazmır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
