Dünyayı Bölen Devrim: Sovyet Sosyalizminin Yükselişi ve Çöküşü
Uyğundur
- Rusiya və Sovet tarixini populyar dildə, tək müəllifli xronika kimi oxumaq istəyənlərə
- Totalitarizm və otokratiya mövzusuna maraq göstərənlərə
- Türkiyə mətbuatının tarixçi-jurnalist yazı üslubu ilə maraqlananlara
Uyğun deyil
- Akademik, çoxqaynaqlı və tənqidi Sovet tarixi axtaranlara
- Bolşevik inqilabını sosioloji, iqtisadi və ya sinfi təhlil çərçivəsində başa düşmək istəyənlərə
- Müəllifin anti-kommunist mövqeyini tarazlamadan qəbul etmək istəməyənlərə
Ön sözdə Akyol kitabın məqsədini belə qoyur: Sovet sosializmi çöküb, lakin demokratiyaların böhran, otokratiyaların yüksəliş yaşadığı zamanda onun təcrübəsi «son dərəcə dəyərli dərslər» ehtiva edir. Müəllif Putinin idarə etdiyi bugünkü Rusiyanı «zamanə otokratlarının tipik nümunəsi» adlandırır, özünün «anti-kommunist» olduğunu açıq yazır və kitabın iki ilə yazıldığını, Besim Tibukun tövsiyəsi və «Kommunizmin Qara Kitabı» kimi mənbələrə söykəndiyini bildirir.
Birinci fəsil Bolşevik inqilabının «dünyanı böldüyünü» və Rusiya təcrübəsinin totalitar sistemlərin doğuş və çöküş səbəblərini anlamaq üçün «laboratoriya» olduğunu söyləməklə başlayır. Əsas tezis Leninin «Sol kommunizm» əsərindən gətirdiyi sitata söykənir: inqilab «yalnız Rusiyanın tarixi xüsusiyyətləri» sayəsində baş verib. Akyol buradan Müdhiş İvan (1530–1584) və I Pyotr (1672–1725) dövrlərinin otokratik dövlətinə keçir və Puşkinin «Cinlər» şeirindən, Dostoyevskinin «Cinlər» romanından nihilizmin xəbərdarlığı kimi istifadə edir.
Müdhiş İvanın dövrü Szamuelyyə istinadla təsvir olunur: Novqorodun 1570-ci ildə qırğını, 6000 nəfərlik «opriçniki» siyasi polisi, boyarların məhv edilməsi. Müəllif bunu «opriçniki — Çeka — GPU» xəttinin başlanğıcı kimi göstərir, rus kilsəsinin çara tabeliyini «sezaropapizm» (çar-papa) anlayışı ilə izah edir və rus atalar sözlərindən («Göydə Tanrı, yerdə Çar») misal gətirir. Nəticədə «Tanrı yerinə Marksizm-Leninizm, çar yerinə Birinci Katib qoyulduqda otokratik davamlılıq aydın görünür» fikri irəli sürülür.
Fəslin sonuna doğru «Rütbələr cədvəli» ilə Sovet «nomenklaturası» arasında paralel qurulur; torpaq sahibi soylular və kəndlilərin ağır vəziyyəti təsvir olunur. Akyolun yanaşması izahlı və oxunaqlıdır, lakin Rusiya tarixinin bütün mərhələlərini bir «despotizm ənənəsi»nə bağlamaq sadələşdirmədir: Sovet sistemi də ideoloji, iqtisadi və beynəlxalq amillərlə izah olunmalıdır, müəllifin özü isə bu istiqamətdə sonrakı fəsillərə keçəcəyini bildirir.
- Mətn sadə, xronoloji və hekayə tərzindədir; hər bölmənin başlığı tezisi aydın göstərir
- Əsas istinadlar Szamuely, Wolfe, Kurat kimi tarixçilərdir və aşağı qeydlərlə verilir
- Rus ədəbiyyatı (Puşkin, Dostoyevski) siyasi tarixi izah etmək üçün istifadə olunur
- Müəllifin ideoloji mövqeyi (anti-kommunist) açıq elan olunur və mətnin tonuna təsir edir
Rusiya tarixinə akademik giriş; Akyolun əsas istinadlarından biri
Akyolun əsas mənbəyi: rus siyasi mədəniyyətində despotizm ənənəsi
Oxunan hissənin sonunda Akyol çar hakimiyyətini «Çarın iradəsi Tanrının iradəsidir» formuluna bağlayır, kilsənin çara tabeliyini «sezaropapizm» adlandırır və rus atalar sözlərini sadalayır; sonra Tanrı və çarın yerinə Marksizm-Leninizm və Birinci Katibi qoyduqda «otokratik davamlılığın» aydın göründüyünü yazır. Bundan sonrası bu rəyin dairəsindən kənardadır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
