Çocuklarımızla Cinsellik Hakkında Nasıl Konuşalım? — Bebeklikten Gençliğe Cinsellik

Kitab müəllifin həkim kimi ən çox cinsəlliklə bağlı suallarla qarşılaşdığı etirafı ilə açılır. Yeniyetmələrlə seminarlarda sualları yazılı toplayan Semerci on il sonra eyni sualların dəyişmədiyini görür: yeniyetmələr hələ də uşaqlıqda öyrənməli olduqlarını bilmir, doğru məlumatdan çox «cinsəllik satan» mənbələrə daha asan çatırlar. Bir oğlanın valideynindən eşitdiyi qorxuducu xəbərdarlıqlar üzündən özünü «günahkar və yaşamağa layiq olmayan» saydığı məktub kitabın niyə yazıldığını təsirli şəkildə göstərir.

Birinci fəslin əsas fikri budur: cinsəllik yalnız anatomiya və ya seks deyil. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tərifinə istinadla müəllif cinsəlliyə bədən, kimlik, münasibətlər, sevgi, məsuliyyət və cəmiyyətin qadınlıq-kişilik baxışını da daxil edir. Valideynlər çox vaxt uşaqla bu mövzuda danışmadıqlarını düşünürlər, amma televizorda öpüşən cütə «iyrəncdir» demək və ya qızına «ətəyin qısadır» deyə səslənmək də bir mesajdır. Buna görə Semerci valideynə əvvəlcə öz dəyərlərini və qərəzlərini gözdən keçirməyi tövsiyə edir.

«Danışa bilən valideyn olmaq» bölməsi kitabın ən faydalı hissəsidir, çünki qaydaları qısa klinik hekayələrlə göstərir. Bir anasının «həkimcilik» oynayan iki balaca uşağı qışqırıb ayırması hər ikisinə bədənlərinin «ayıb» olduğunu öyrədir; müəllif isə sakit alternativ təklif edir: oyunu dayandırıb «Deyəsən, bədənlərinizi maraqlandırırsınız, gəlin danışaq» demək. Başqa bir hekayədə uşaqlıqda heç bir sualına cavab almayan, qapısını bağlamağa belə icazə verilməyən gənc evlənmə ərəfəsində ağır narahatlıq yaşayır. Müəllifin əsas mesajı: bütün sualların cavabını bilmək lazım deyil, vacib olan sual verilə bilən valideyn olmaqdır.

Qaydalar siyahısı konkret və tətbiq olunandır: cavabları sadə saxlayın və uşaq nə soruşursa, ondan artığını danışmayın; sualı düzgün anladığınızdan əmin olun; sualı mühakimə etməyin və «bunu haradan öyrəndin?» deyə sorğulamayın; üç yaşdan sonra orqanların düzgün adlarını işlədin; mahrəmiyyəti öyrədin — bağlı qapını döyün və uşağın qapısına da eyni hörməti göstərin; hamiləlik, bacı-qardaşın doğulması, ev heyvanının balalaması kimi anları söhbət fürsətinə çevirin. Toxunma növləri haqqında bölmə xüsusilə dəyərlidir: uşağa narahat edən toxunmaya «yox» deməyi öyrətmək lazımdır, amma riski həddən artıq vurğulamaq onu valideynin sevgi dolu toxunuşundan da qorxuda bilər.

Kitabın yumoru və realizmi də yadda qalır: aylarla məşq etdikləri «ciddi söhbət»ə başlayan valideynlərin qarşısında corablarını tərsinə geyinməklə məşğul olan Mehmet, «Mənim niyə pipim yoxdur?» sualına «Qız olduğun üçün» cavabı alıb daha da çaşan beş yaşlı Selin. Bu nümunələr qaydaları quru tövsiyədən çıxarıb gündəlik həyata bağlayır. Zəif tərəfi odur ki, bəzi fikirlər («sakin olun», «dinləyin») bir neçə dəfə təkrarlanır və mətn bəzən broşür dilinə keçir.

Nəticədə bu hissə bütün kitabın tonunu müəyyən edir: nə qorxutmaq, nə də hər şeyi sərbəst buraxmaq, yaşa uyğun, dürüst və davamlı söhbət. Mövzunun hələ də tabu sayıldığı cəmiyyətlər üçün — o cümlədən Azərbaycan üçün — belə açıq, amma məsuliyyətli və elmi əsaslı bələdçi nadirdir. Hüquqi bölmənin Türkiyə qanunlarına əsaslanması və bəzi məlumatların 2000-ci illərin sonuna aid olması isə nəzərə alınmalıdır.

• Yaş dövrlərinə görə (2–6, 7–11, 12–21) qurulmuş struktur
• Klinik təcrübədən qısa, anonim hekayələr
• Hər dövrün sonunda xülasə və «tez-tez verilən suallar» bölməsi
• Valideynlərin uşaqla söhbətdə istifadə edə biləcəyi izahedici çəkilişlər