Yanılgının İcadı
Uyğundur
- Təkamül psixologiyası və beyin haqqında türkcə sadə bir giriş axtaranlara
- Harari, Kahneman və Ariely kimi müəllifləri hələ oxumamış gənc oxuculara
- Gündəlik vərdişlərimizin təkamül kökləri ilə maraqlanan hər kəsə
Uyğun deyil
- Bu sahənin klassik kitablarını artıq oxumuş oxuculara — yeni bir şey tapmayacaqlar
- Dəqiq mənbə və istinad sistemi gözləyən oxuculara
- Mətn keyfiyyətinə həssas olanlara — redaktə zəifdir
Kitab müəllifin 2019-cu ildə yazdığı bir «nəticə» ilə açılır: biologiya baxımından mümkün qədər müxtəlif nəsillər yaratmaq üçün qərarlar veririk, genetik baxımdan sağ qalmış davranışların davamıyıq, nevroloji baxımdan tez-tez istifadə olunan neyron yollarına meylliyik. Yəni bütün bunlara baxmayaraq xarakterimiz, zəkamız və seçimlərimiz olduğunu iddia edirik. Arxa qapaqda kitabın məqsədi açıq yazılıb: Dean Burnettin «beyin düzgün işləyəndə belə səhv edir» fikrindən çıxış edib, beynin «düzgün işləyərkən» etdiyi səhvləri izləmək.
Birinci bölmə yaxşı seçilmiş bir hekayə ilə başlayır: 1859-cu ildə Thomas Austin İngiltərədən Avstraliyaya 24 dovşan gətirib təbiətə buraxır. Təbii düşməni olmayan dovşanlar onilliklər ərzində milyardlara çatır, bitki örtüyünü məhv edir. Hökumət tülkü buraxır, tələ qurur, 3200 kilometrlik çəpər çəkir, sonunda miksomatoz virusunu yayır. Dovşanların 90%-i ölür, amma virusa davamlı olanlar çoxalır və tezliklə dovşanlar yenə çoxalır. Müəllif bu misalla təbii seçmənin necə işlədiyini və insanın yeni mühitə gətirdiyi «uyğunsuzluğu» izah edir.
Üçüncü bölmədəki xoşbəxtlik hormonları hissəsi kitabın ən aydın hissələrindəndir. Müəllif hedonik adaptasiyanı izah edir: eyni şey ikinci dəfə eyni sevinci vermir. Wolfram Schultzun meymunlarla apardığı məşhur dopamin təcrübəsini — sarı işıqdan sonra gələn alma və öyrənmədən sonra dopaminin işığa, sonra isə heç nəyə reaksiya verməməsi — Özgür Bolatın şərhi ilə danışır. «Yeni olan tez normal olur» fikri Eaglemandan gətirilir. Amma burada da zəiflik var: «ikinci dəfə eyni sevinc üçün təxminən 4,7 qat çox pul lazımdır» kimi rəqəmlər mənbəsiz verilir.
Kitabın əsas zəifliyi orijinallıq çatışmazlığıdır. Biblioqrafiya Jared Diamond, Yuval Noah Harari, Adam Rutherford, Ronald Giphart və Mark van Vugt, Dean Burnett, Loretta Breuning, David Eagleman, Daniel Kahneman, Dan Ariely kimi müəlliflərin türkcəyə tərcümə olunmuş populyar kitablarından ibarətdir. Müəllif özü də kitabı «elm ilə oxucu arasında bir pillə» adlandırır. Yəni bu, öz araşdırmasına əsaslanan əsər deyil, toplu və şərhdir. Bunu bilib oxumaq lazımdır.
Formal tərəfdən kitab müəllifin özü tərəfindən dizayn edilib, ailə nəşriyyatında çap olunub və redaktə zəifdir: çap səhvləri və birləşmiş sözlər çoxdur. Buna baxmayaraq, kitabın səmimi həvəsi hiss olunur və sahəyə yeni girən oxucu üçün oxunaqlı bir başlanğıcdır.
- Altı bölmə arasında aydın, simmetrik quruluş
- Yaxşı seçilmiş hekayə və təcrübə nümunələri
- Geniş türkcə biblioqrafiya — növbəti oxu üçün bələdçi
Təkamül uyğunsuzluğu mövzusunun əsas mənbəyi
Kitabın çıxış nöqtəsi olan beyin səhvləri
Kənd təsərrüfatı və bilişsel inqilab haqqında geniş baxış
Üçüncü bölmədəki xoşbəxtlik hormonları hissəsi kitabın ən aydın hissələrindəndir. Müəllif hedonik adaptasiyanı izah edir: eyni şey ikinci dəfə eyni sevinci vermir. Wolfram Schultzun meymunlarla apardığı məşhur dopamin təcrübəsini — sarı işıqdan sonra gələn alma və öyrənmədən sonra dopaminin işığa, sonra isə heç nəyə reaksiya verməməsi — danışır. «Yeni olan tez normal olur» fikri Eaglemandan gətirilir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
