Yanılgının İcadı
Uygun
- Evrimsel psikoloji ve beyin hakkında Türkçe, sade bir giriş arayanlara
- Harari, Kahneman ve Ariely gibi yazarları henüz okumamış genç okurlara
- Günlük alışkanlıklarımızın evrimsel kökleriyle ilgilenen herkese
Uygun değil
- Alanın klasiklerini zaten okumuş okurlara — yeni bir şey bulamayacaklar
- Titiz kaynak ve dipnot sistemi bekleyenlere
- Metin kalitesine duyarlı okurlara — redaksiyon zayıf
Kitap yazarın 2019'da yazdığı bir «kanı» ile açılıyor: biyolojik açıdan olabildiğince varyasyonlu nesiller üretmeye yönelik kararlar içinde yaşıyoruz, genetik açıdan hayatta kalan davranışların devamıyız, nörolojik açıdan sık kullandığımız nöron yollarına meyilliyiz; tüm bunlara rağmen karakterimiz, zekamız ve seçimlerimiz olduğu iddiasındayız. Arka kapakta amaç açıkça yazılmış: Dean Burnett'in «beyin tüm bunları düzgün çalışırken yapar» sözünden hareketle beynin «düzgün çalışırken» yaptığı hataların peşine düşmek.
Birinci bölüm iyi seçilmiş bir hikâyeyle başlıyor: 1859'da Thomas Austin İngiltere'den Avustralya'ya 24 tavşan getirip doğaya bırakıyor. Doğal avcısı olmayan tavşanlar on yıllar içinde milyarlara ulaşıyor, bitki örtüsünü yok ediyor. Tilkiler salınıyor, kapanlar kuruluyor, 3200 kilometrelik bir çit çekiliyor, sonunda miksoma virüsü yayılıyor. Tavşanların %90'ı ölüyor, ama virüse dayanıklı olanlar üremeye devam ediyor. Yazar bu örnekle doğal seçilimin nasıl işlediğini ve insanın yeni ortama getirdiği «uyumsuzluğu» anlatıyor.
Üçüncü bölümdeki mutluluk hormonları kısmı kitabın en net yerlerinden. Yazar hedonik adaptasyonu açıklıyor: aynı şey ikinci kez aynı sevinci vermiyor. Wolfram Schultz'un maymunlarla yaptığı ünlü dopamin deneyini — sarı ışıktan sonra gelen elma ve öğrenme gerçekleştikten sonra dopaminin artık salgılanmaması — Özgür Bolat'ın yorumuyla anlatıyor; «yeni olan hızla normal olana evrilir» sözü Eagleman'dan geliyor. Ama burada da zayıflık var: «ikinci sefer aynı miktar mutluluk için yaklaşık 4,7 katı para çıkmalıdır» gibi rakamlar kaynaksız veriliyor.
Kitabın asıl zayıflığı özgünlük eksikliği. Kaynakça Jared Diamond, Yuval Noah Harari, Adam Rutherford, Ronald Giphart ve Mark van Vugt, Dean Burnett, Loretta Breuning, David Eagleman, Daniel Kahneman, Dan Ariely gibi yazarların Türkçeye çevrilmiş popüler kitaplarından oluşuyor. Yazar kendisi de kitabı «bilimle okur arasında bir basamak» olarak tanımlıyor; yani bu, özgün araştırmaya dayalı bir eser değil, bir derleme ve yorum. Bunu bilerek okumak gerekiyor.
Biçim açısından kitap yazarın kendisi tarafından tasarlanmış, aile yayınevinde basılmış ve redaksiyon zayıf: dizgi hataları ve bitişik yazılmış kelimeler çok. Yine de kitabın içten hevesi hissediliyor ve alana yeni giren okur için okunaklı bir başlangıç.
- Altı bölüm arasında net, simetrik bir yapı
- İyi seçilmiş hikâye ve deney örnekleri
- Geniş Türkçe kaynakça — sonraki okumalar için rehber
Evrimsel uyumsuzluk konusunun ana kaynağı
Kitabın çıkış noktası olan beyin hataları
Tarım ve bilişsel devrim üzerine geniş bir bakış
Üçüncü bölümdeki mutluluk hormonları kısmı kitabın en açık kısımlarındandır. Yazar hedonik adaptasyonu açıklar: aynı şey ikinci kez aynı sevinci vermez. Wolfram Schultz'un maymunlarla yaptığı ünlü dopamin deneyini — sarı ışıktan sonra gelen elma ve öğrenmeden sonra dopaminin ışığa, sonra da hiçbir şeye tepki vermemesi — anlatır. «Yeni olan çabuk normalleşir» düşüncesi Eagleman'dan getirilir.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
