Emosiyalar: Qəzəb, Paxıllıq və Qorxudan Azad Olma
Uyğundur
- Qəzəbini basdırmaq və ya "düzəltmək" əvəzinə anlamaq istəyənlərə
- Osho'nun meditativ, şeirsayağı yazı üslubunu sevənlərə
- Emosiyalara mühakimə etmədən yanaşan mənəvi-psixoloji kitablar axtaranlara
- Qısa, aforizm dolu bölmələrlə oxumağı sevən, bir oturuşda çox səhifə istəməyən oxuculara
Uyğun deyil
- Addım-addım, elmi əsaslandırılmış psixologiya kitabı gözləyənlərə — bura tamamilə mənəvi-meditativ bir yanaşmadır
- Konkret, nömrələnmiş məsləhətlər istəyənlərə — bu hissə fəlsəfi izahdır, texnikalar kitabın sonunda ayrıca fəsildədir
- Öz emosiyalarını "həll etmək" üçün tez bir formula axtaranlara — Osho əksinə, tələsməməyi təklif edir
- Osho'nun mübahisəli tərcümeyi-halına həssas yanaşanlara (bax: aşağıdakı qeyd)
Fəsil sadə bir psixoloji tərif ilə açılır: sən nəsə istəyirsən, kimsə bunun qarşısını alır, enerjin bloklanır və bu bloklanmış enerji qəzəbə çevrilir. Osho bunu mürəkkəb terminologiyasız, bir neçə qısa cümləylə izah edir — kitabın bütün fəsli boyu davam edən şeirvari, qısa sətirli formatı elə buradan başlayır: hər fikir öz başlığı altında, bir neçə sətirlik "nəfəs alma boşluqları" ilə verilir.
Sonra iki, bir-birini tamamlayan iddia irəli sürür. Birincisi: qəzəbin özü "hakiqi"dir, çünki sənə aiddir — ona görə onu inkar etmək yox, mənbəyini tapmaq lazımdır; gözlərini yumub içəriyə, qəzəbin gəldiyi yerə doğru getsən, o yox olmadan əvvəl, sonda "boşluğa" çatacaqsan. İkincisi isə bunun əksinə görünən, amma tamamlayıcı bir fikir: qəzəb əslində mərkəzdən deyil, "eqo"dan gəlir — Osho eqonu cəmiyyət tərəfindən yaradılmış, nisbi, saxta bir kimlik kimi təsvir edir. Yəni mərkəzə doğru gedəndə tapdığın boşluq elə eqonun olmadığı yerdir; qəzəb məhz o boşluqla ego arasındaki sərhəddə yaşayır.
Bölmənin ən yaddaqalan hissəsi Osho'nun basdırılmış qəzəbin gündəlik həyata necə sızdığını göstərən müşahidələridir: yemək yeyərkən aqressiv çeynəmək, sevişərkən eyni "hücumçu" hərəkətləri təkrarlamaq, qapını açmaq, kitabı masaya qoymaq, ayaqqabını çıxarmaq, hətta əl sıxmaq kimi ən adi hərəkətlərdə belə basdırılmış qəzəbin görünə biləcəyini yazır. Bu nümunələr o qədər konkretdir ki, oxucunu öz gündəlik vərdişlərini yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir.
Osho buradan daha kəskin bir ifadəyə keçir: uzun müddət basdırılmış qəzəb artıq ayrıca bir hiss olmaqdan çıxıb, insanın bütün varlığının bir hissəsinə çevrilir. "Artıq sən kişiləşmiş bir qəzəbsən" — bu ifadə fəslin ən sərt, amma ən yadda qalan cümləsidir və Osho'nun səciyyəvi, oxucunu birbaşa hədəf alan ikinci şəxs müraciət tərzini yaxşı nümayiş etdirir.
Fəslin əsas fəlsəfi arqumenti isə "yaxşı-pis" bölgüsünə qarşı çıxmaqdır: Osho israrla deyir ki, qəzəbi "pis", sakitliyi və ya "qəzəbsizliyi" "yaxşı" adlandırmaq artıq bir bölünmə yaradır — elə seks/seksizlik, hərislik/hərisliksizlik cütlərində olduğu kimi. Bu bölünmə səni qəzəbi olduğu kimi tanımaqdan, onunla üzləşməkdən uzaqlaşdırır. Nəticədə etdiyin şey, deyir Osho, transformasiya deyil, sadəcə basdırmadır — hətta özünü mənəvi cəhətdən "aşmış" hiss etsən belə, bu, sadəcə daha zərif bir maska ola bilər.
Kitabın strukturunda qəzəbin birinci fəsil olması təsadüfi deyil: Osho'ya görə qəzəb ən "gözə görünən", ən tez tanınan emosiyadır, ona görə oxucunu qısqanclıq və qorxu kimi daha gizli, daha utanc dolu hisslərə hazırlayan bir giriş kimi xidmət edir. Bu tərtib kitabın pedaqoji məntiqini göstərir — sadədən mürəkkəbə, aşkardan gizliyə doğru.
Bölmə konkret bir təlimatla bitir: müşahidə etməyə tələsmə. Osho əvvəlcə "gözlemcini" unutmağı, hiss edilən hər şeyi — nifrət dolu, çirkin, dəyərsiz nə olursa olsun — tam yaşamağı, bilinci onun içinə buraxmağı təklif edir. Bunu etmədən müşahidəyə keçmək, deyir, sadəcə basdırmanı davam etdirir. Yalnız hissi tam, səmimi şəkildə mühakimə etmədən yaşadıqdan sonra, öz-özünə tədricən güc itirməyə başlayır və müşahidə imkanı təbii, məcburi olmayan bir mərhələ kimi yaranır.
Kitabın özü orijinalda "Emotions: Freedom from Anger, Jealousy and Fear" adlanır və Osho'nun fərqli tarixlərdə canlı auditoriya qarşısında verdiyi mühazirələrdən dərlənib — bu, mətnin niyə fəsil kimi deyil, ayrı-ayrı başlıqlı qısa bloklar kimi qurulduğunu izah edir. Sevil Gültən'in Azərbaycan dilinə tərcüməsi bu şeirvari formatı, sətir sonlarını və təkrarları saxlayaraq ötürür; oxucu mətni sürətli deyil, tədricən, dayana-dayana oxumağa məcbur olur.
Bundan sonrası isə kitabın qalan hissəsinin işidir — qəzəblə kədərin əlaqəsi, qısqanclıq və qorxu fəsilləri, nəhayət konkret meditasiya texnikaları. Ona görə burada dayanırıq və kitabı alıb oxumağınızı tövsiyə edirik. Amma buraya qədər oxuduğunuz maraqlı gəldisə və almağa qərar verə bilmirsinizsə, aşağıdakı bölmədə qalan fəsillərin qısa icmalına baxa bilərsiniz. Növbəti fəsillər də eyni qısa, meditativ formatda davam edir.
- Fəsillər klassik mənada deyil, qısa, başlıqlı "blok"lar şəklində qurulub — hər biri bir səhifədən azdır.
- Osho'nun ikinci şəxs ("sən") müraciəti mətni birbaşa, bəzən konfrontativ edir.
- Kitab canlı mühazirələrdən dərləndiyi üçün dil danışıq tonuna yaxındır, akademik deyil.
- Osho (1931–1990) mübahisəli bir mənəvi liderdir; onun tərcümeyi-halı və rəhbərlik etdiyi icma haqqında əlavə kontekst axtarmaq faydalı ola bilər — bu icmal yalnız kitabın məzmununa fokuslanır.
- Kitab 1999-cu ildə ilk dəfə, 2013-cü ildə genişləndirilmiş formada nəşr olunub; Azərbaycanca tərcümə (Qanun Nəşriyyatı, tərc. Sevil Gültən) bu son versiyaya əsaslanır.
Qəzəbi eyni cür "düşmən" kimi görməyən, oxşar meditativ yanaşma
Eqo və "acı bədəni" anlayışı bu fəsildəki eqo-qəzəb əlaqəsinə çox yaxındır
Eyni mövzunu elmi-psixoloji bucaqdan araşdıran fərqli yanaşma
"Qəzəb və kədər" (səh. 48–59) bölməsində Osho qəzəblə kədərin bağlılığını araşdırır, basdırılmış qəzəbin çox vaxt dərin bir kədərin altında gizləndiyini, ikisinin əslində eyni enerjinin fərqli üzləri olduğunu iddia edir, buna gündəlik həyatdan nümunələr gətirir.
"İnsanlar niyə sənə qəzəblənir?" (səh. 60–62) qısa bölməsi isə fokusu tərsinə çevirir — başqalarının qəzəbini necə oxumaq, ona necə reaksiya vermək barədədir, günahlandırma refleksindən çəkindirir.
PAXILLIQ fəsli (səh. 63–90) paxıllığı müqayisə və rəqabətin bir nəticəsi kimi izah edir, "paxıllıq nədir və niyə bu qədər acı verir?" və "səni paxıl edən nədir?" suallarına ətraflı, şəxsi münasibətlərdən konkret nümunələrlə cavab axtarır.
QORXU fəsli (səh. 91–116) qorxunun kökünü araşdırır, xüsusi diqqəti ölüm qorxusuna və tənha qalma qorxusuna ayırır — Osho bu ikisini insan psixologiyasının ən dərin qatları sayır.
Kitab "Dönüşümün sirri anlayışdır" fəsli və sonda üç emosiya üçün ayrı-ayrı təqdim olunan konkret meditasiya texnikaları (səh. 131–152) ilə tamamlanır — bura qədər fəlsəfi qalan mətn burada addım-addım təlimatlara, tənəffüs və müşahidə məşqlərinə çevrilir.
Əhatə. İcmal kitabın yalnız QƏZƏB fəslinin əsas nüvəsini (səh. 33–42, ≈7%) əhatə edir; alt-bölmələr və qalan fəsillər açılmır (yalnız mövzuları yuxarıdakı bölmədə verilib). İcmal Sevil Gültən’in Azərbaycan dilinə tərcüməsindən (Qanun Nəşriyyatı) hazırlanıb.
Məsuliyyət. Bu icmal onu yazan müəllifin şəxsi qiymətləndirməsidir və məsuliyyəti ona aiddir. «Kitabda Nə Var?» platforma kimi icmalın məzmununa görə cavabdeh deyil. Əsərin bütün hüquqları müəllifinə və nəşriyyatına məxsusdur; qapaq şəkli yalnız tanıtma məqsədilə istifadə olunur.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda telif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, yaxud icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, telif@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
Yemək yeyərkən qəzəb nümunəsi məni çox düşündürdü — özümü tanıdım orada.
Dil çox sadədir, amma mənası üçün dayana-dayana oxumaq lazım gəlir.
Osho haqqında əvvəlcədən bir az oxumağı tövsiyə edirəm, kitaba başlamazdan öncə faydalı olur.
