Gece Yarısı Kütüphanesi

Roman iki zaman xəttiylə açılır. Birincisi, on beş yaşlı Nora'nın məktəb kitabxanasında müəlliməsi Bayan Elm ilə şahmat oynadığı bir xatirə — gələcəkdən qorxduğunu etiraf edən Nora'ya Bayan Elm "bütün ehtimalları düşün, nə qədər həyəcanlı" deyir, elə bu cümlə kitabın bütün fəlsəfəsini əvvəlcədən qoyur. İkincisi isə otuz beş yaşlı, indiki Nora — bir gün ərzində bir-birinin ardınca gələn zərbələrlə üzləşir: pişiyi Volts ölür, illərdir işlədiyi "Tel Teorisi" adlı gitar dükkanından qovulur, qardaşı Joe zənglərinə cavab vermir.

Bu geriyə dönüşlərlə Nora'nın tərk etdiyi bütün yollar da üzə çıxır: bir vaxtlar milli yüzmə çempionatında sinə üstü stildə medal qazanan, atasının hovuz kənarında öyünclə izlədiyi gənc bir idmançı idi, sonra bu yoldan imtina etdi. Qardaşı Joe ilə "Labirentler" adlı bir qrupda çalırdı, böyük bir plak şirkəti onlarla müqavilə imzalamaq istəyəndə, konsertdən iki gün öncə qrupu tərk etdi. Dan adlı nişanlısı ilə toydan iki gün əvvəl ayrıldı. Hər tərk edilmiş yol, kitabın sonrakı hissəsində hərfi mənada açılacaq bir qapıya çevriləcək.

Bir gecə bu yığılmış itkilər dözülməz həddə çatanda, Nora həyatına son qoymaq qərarına gəlir. Roman bunu təfərrüatlandırmadan, ehtiyatlı bir dillə keçir — səhnə əsas diqqəti nəticəyə deyil, sonrasına yönəldir. Maraqlıdır ki, bu iki xəttin arasında müəllif birbaşa oxucuya müraciət edən qısa, dördüncü divarı sındıran bir fəsil də yerləşdirib — Nora'nın son gününə dair düşüncələrini sosial media statusu formatında paylaşdığı, kitabın ən sadə, amma ən sarsıdıcı səhifələrindən biri. Nora gözlərini açanda özünü nə həyatda, nə ölümdə olan, kitab rəfləri sonsuzluğa uzanan bir kitabxanada tapır. Nə gecə, nə gündüz var bu məkanda; saat həmişə tam gecəyarısını göstərir. Qarşısında məktəb illərinin kitabxanaçısı Bayan Elm dayanır, indi bu ara-məkanın bələdçisi kimi.

Bayan Elm izah edir: bu, Gecə Yarısı Kütüphanəsi'dir, və hər rafdakı kitab Nora'nın fərqli bir seçim etsəydi yaşaya biləcəyi başqa bir həyata açılan qapıdır. Rəflər səssizcə sürüşür, kitablar sanki öz-özünə yerini dəyişir, heç bir mexanizm görünmür — Haig bu qəribəliyi təfərrüatlı təsvir edərək kitabxananın nə tam yuxu, nə tam gerçəklik olduğu hissini gücləndirir. Kitablardan yalnız biri — boz cildli olanı — fərqlidir: bunun adı Peşmanlıqlar Kitabı, Nora'nın bütün təəssüflərini səhifə-səhifə sadalayır. Kitabın ağırlığı da simvolikdir: hər peşmanlıq onu ağırlaşdırır, sınanmış və barışılmış hər təəssüf isə yüngülləşdirir.

Nora ilk sınağını ən böyük peşmanlığı üzərindən edir: Dan ilə evlənib kənd yerində bir pub açdıqları həyatı seçir. Bu, illərdir xəyalını qurduğu, "əgər onu tərk etməsəydim" deyə özünü qınadığı həyatdır. Amma içəri girdikdən sonra gördüyü mənzərə tamam fərqlidir — Dan acılaşıb, içki problemi yaranıb, keçmişdə Nora'nın xəyanət kimi gördüyü kiçik bir hadisəyə görə aralarında hələ də gərginlik var. Nora bu həyatın onun düşündüyü xilasedici nağıl olmadığını, xoşbəxtliyin sadəcə tərk edilməmiş bir seçimdə gizli olmadığını anlayır.

Bu ilk "kök həyat" təcrübəsi kitabın əsas qaydasını da nümayiş etdirir: bir həyatda kifayət qədər məyus olduqda, Nora avtomatik olaraq kitabxanaya geri çağırılır. Güzgüdə özünə "uğurlar" diləyən kimi, yenidən Bayan Elm'in qarşısında olur — bu dəfə şahmat taxtasının başında, özü-özünə qarşı oynayarkən. Bayan Elm bu təcrübəni şahmatla müqayisə edir: hər hərəkət növbəti hərəkətlərin hamısını dəyişir, amma oyunun necə bitəcəyini heç vaxt əvvəlcədən bilə bilmərik. "Bizi nəyin xoşbəxt edəcəyini əvvəlcədən görmək asan deyil, elə deyilmi?" sözləri fəslin qapanış notunu təşkil edir və Nora'nı — həm də oxucunu — növbəti sınaqlara hazırlayır.

Bundan sonrası isə kitabın qalan hissəsinin işidir — Nora'nın sınayacağı onlarla fərqli həyat və nəhayət çıxaracağı nəticə. Ona görə burada dayanırıq və kitabı alıb oxumağınızı tövsiyə edirik. Amma buraya qədər oxuduğunuz maraqlı gəldisə və almağa qərar verə bilmirsinizsə, aşağıdakı spoyler bölməsinə baxa bilərsiniz.

• Qısa fəsillər (bəzən 1–2 səhifə) və çoxlu fəsil başlıqları var — sürətli, "bir fəsil də oxuyum" hissi yaradır.
• Dördüncü divarı sındıran, birbaşa oxucuya müraciət edən qısa fəsillər kimi eksperimental toxunuşlar var.
• Dialoq ağırlıqlıdır, təsvirlər qısa və funksionaldır — kitabı film ssenarisinə yaxın bir tempoda saxlayır.
• Fəsil adları (məsələn "Hareketli Raflar", "Pişmanlıqlar Kitabı") növbəti səhnəni qabaqcadan işarələyir.
• Tərcümə (Kıvanç Güney) axıcıdır, orijinalın sadə, birbaşa üslubunu qoruyur.