Gergedanlar
Uygun
- Uyumculuk, kitle baskısı ve bireysel tercih temasında bir tiyatro metni okumak isteyenlere
- Ionesco'nun daha geniş ve daha kolay okunur, absürt ama siyasi oyununu tanımak isteyenlere
- Tiyatro ve edebiyat öğrencilerine; baskıda sahne, dekor ve kişi notları ayrıntılı
Uygun değil
- Edebî açıklama ve açık alegori arayanlara: oyun gergedanların nereden geldiğini açıklamaz
- Kısa oyun isteyenlere: «Gergedanlar» uzun, üç perdelik bir eserdir
- Absürd tiyatronun hızlı söz oyunlarını bekleyenlere: oyun daha gerçekçi ayrıntıyla başlar ve yavaş yavaş gerçeküstüleşir
Oyun küçük bir kentin meydanında, bir pazar günü öğleye doğru, kilise çanlarının sesiyle açılır. Özenle giyinmiş, her şeye talimat veren Jean ile dağınık, dün gece içmiş Berenger kafede buluşur. Jean on dakika geç gelir, çünkü «sizin hiçbir zaman vaktinde gelmediğinizi biliyorum»; sonra Berenger'yi azarlar: kravatı yok, saçı dağınık, tıraşsız, ayakkabıları boyasız, elbisesi toz içinde. Cebinden kravat, tarak, ayna çıkarır. Berenger kısaca «yaşama uyum sağlayamıyorum» der; Jean «insanda irade olmalı» diye yanıtlar.
Konuşmanın ortasında uzaktan vahşi hayvan sesleri gelir, hızla yaklaşır: bir gergedan meydandan geçer. Herkes — bakkal, karısı, kız, kafe sahibi, pişisi ile ev kadını, mantıkçı, yaşlı bay — bir ağızdan «Hiii! Bir gergedan!» diye bağırır ve toz içinde onu izler. Yalnız Berenger hiçbir şey duymaz, ilgisiz oturur. Hayvan geçtikten sonra topluluk şarap, kedi ve «mantık» üzerine konuşmaya başlar; olay sanki en olağan şeye dönüşür.
Jean gergedana «hâlâ inanamaz». Berenger ise hayvanın hayvanat bahçesinden kaçmış olabileceğini söyler; Jean «hayvanlar vebadan kırıldığından beri şehirde hayvanat bahçesi yok, sirk de gelmiyor» der, konuşma çabuk yine Berenger'nin içkisine döner. Berenger itiraf eder: «sanki bir şeyden korkuyorum, korkum geçsin diye içiyorum; yaşamak doğal bir şey değil». Jean ona «silahlan, kültürlü ol, müzeye, tiyatroya git» der, önce Ionesco'nun oyunlarını da hatırlatır.
Arka masada ise mantıkçı yaşlı beye «silojizm» öğretir: «Kedinin dört ayağı vardır. Sarman ile Tekir'in de dört ayağı vardır. Öyleyse Sarman ile Tekir kedidir», «Bütün kediler ölümlüdür. Sokrates de ölümlüdür. Öyleyse Sokrates bir kedidir». Replikler Jean–Berenger ile mantıkçı–yaşlı bay arasında aynı cümlelerle, üst üste binerek paralel akar; mantık görünüşte doğru, anlamda anlamsızdır. Bu arada Berenger'nin Daisy'ye (iş yerinde daktilo kız) duyduğu hayranlık, rakibi Dudard hakkındaki itirafı da geçer.
- İlk perdede gündelik ayrıntı (kafe, bakkal, kadın ve kedi) ansızın gelen gergedan gürültüsüyle bozulur: absürd gerçeklikten çıkar
- Mantıkçı ile yaşlı bayın silojizmi Jean–Berenger sohbetinin paralel aynasıdır: aynı cümleler iki ikilide tekrarlanır
- Topluluğun gergedan karşısında aynı anda aynı sözleri söylemesi kitle refleksini gösterir
- Berenger'nin ilgisiz durması sahnede onu kalabalıktan ayıran görünür bir fark olarak kurulur
Yazarın ilk ve en kısa absürt oyunu
Gruba uyum ve gücün alegorik anlatımı
Toplum ve birey, absürt dünya üzerine bir başka klasik
Okunan kısmın sonunda Berenger Jean'a ciddi bir söz verir: «içmek yerine zihnimi donatmaya karar verdim, bu akşamüstü belediye müzesine gideceğim, akşama tiyatroya iki bilet alacağım, benimle gelir misiniz?» Jean «bu akşamüstü şekerleme yapacağım, programım öyle» der. Berenger'nin bu kararının gerçek olup olmadığı henüz belli değildir. Bundan sonrası bu incelemenin kapsamı dışındadır.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
