Gergedanlar
Uyğundur
- Konformizm, kütlə təzyiqi və fərdi seçim mövzusunda teatr mətni oxumaq istəyənlərə
- Ionescoun daha geniş və daha asan oxunan, absurd, amma siyasi pyesini tanımaq istəyənlərə
- Teatr və ədəbiyyat tələbələrinə; nəşrdə səhnə, dekor və rəqəmli qeydlər ətraflıdır
Uyğun deyil
- Ədəbi izah və açıq alleqoriya axtaranlara: pyes kərgədanların haradan gəldiyini izah etmir
- Qısa pyes istəyənlərə: «Gergedanlar» uzun, üç pərdəli əsərdir
- Absurd teatrın sürətli söz oyunlarını gözləyənlərə: pyes daha realist təfərrüatla başlayır və tədricən sürreallaşır
Pyes kiçik şəhərin meydanında, bazar günü günorta çağı, kilsə zənglərinin səsi ilə açılır. Səliqəli geyinmiş, hər şeyi təlimat verən Jean ilə səliqəsiz, dünən gecə içmiş Berenger kafedə görüşür. Jean ondan on dəqiqə gec gəlir, çünki «sizin heç vaxt vaxtında gəlmədiyinizi bilirəm»; sonra Berenger-i danlayır: qalstuku yox, saçı dağınıq, üzü qırxılmamış, ayaqqabıları boyasız, kostyumu toz içində. Cibindən qalstuk, daraq, güzgü çıxarır. Berenger qısaca «yaşamağa uyğunlaşa bilmirəm» deyir; Jean «insanda iradə olmalıdır» cavab verir.
Söhbətin ortasında uzaqdan vəhşi heyvan səsləri gəlir, sürətlə yaxınlaşır: bir kərgədan meydandan keçir. Hamı — baqqal, arvadı, qız, kafe sahibi, evdar qadın pişiyi ilə, məntiqçı, qoca bəy — bir ağızdan «Vay! Bir kərgədan!» qışqırır və toz içində onu izləyir. Yalnız Berenger heç nə eşitmir, laqeyd oturur. Heyvan keçəndən sonra camaat şərab, pişik və «məntiq» barədə danışmağa başlayır; hadisə sanki ən adi şeyə çevrilir.
Jean kərgədana «hələ də inana bilmir». Berenger isə heyvanın heyvanxanadan qaçmış ola biləcəyini deyir; Jean isə «heyvanlar vəbadan qırılandan bəri şəhərdə heyvanxana yoxdur, sirk də gəlmir» deyir, söhbət tezliklə yenə Berenger-in içkisinə qayıdır. Berenger etiraf edir: «mən sanki nədənsə qorxuram, qorxum keçsin deyə içirəm; yaşam təbii deyil». Jean ona «silahlan, mədəniyyətli ol, müzeyə, teatra get» deyir, əvvəl Ionescoun pyeslərini də xatırladır.
Arxa masada isə məntiqçı qoca bəyə «siloqizm» öyrədir: «Pişiyin dörd ayağı var. Sarman və Tekirin də dörd ayağı var. Deməli Sarman və Tekir pişikdir», «Bütün pişiklər ölümlüdür. Sokrat da ölümlüdür. Deməli Sokrat pişikdir». Replikalar Jean–Berenger və məntiqçı–qoca arasında eyni cümlələrlə, bir-birinin üstünə düşərək paralel gedir; məntiq görünüşdə düzgün, mənada mənasızdır. Bu arada Berenger-in Daisy-yə (iş yerində daktilo qız) vurğunluğu, rəqibi Dudard haqqında etirafı da keçir.
- İlk pərdədə gündəlik təfərrüat (kafe, baqqal, qadın və pişik) qəfildən gələn kərgədan gurultusu ilə pozulur: absurd reallıqdan çıxır
- Məntiqçı və qoca bəyin siloqizmi Jean–Berenger söhbətinin paralel güzgüsüdür: eyni cümlələr hər iki cütdə təkrarlanır
- Camaatın kərgədan qarşısında eyni anda eyni sözləri deməsi kütlə refleksini göstərir
- Berenger-in laqeyd durması səhnədə onu kütlədən ayıran görünən fərq kimi qurulub
Müəllifin ilk və ən qısa absurd pyesi
Qrupa uyğunlaşma və gücün alleqorik izahı
Cəmiyyət və fərd, absurd dünya haqqında başqa klassik
Oxunan hissənin sonunda Berenger Jean-a ciddi söz verir: «içki əvəzinə zehnimi doldurmağa qərar verdim, bu axşamüstü bələdiyyə muzeyinə gedəcəm, axşam teatra iki bilet alacağam, mənimlə gəlirsiniz?» Jean «bu axşamüstü yatacağam, proqramım belədir» deyir. Berenger-in bu qərarının real olub-olmadığı hələ aydın deyil. Bundan sonrası bu rəyin dairəsindən kənardadır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
