Atlantis Tarihi Rehber Kitabı

Kitap “Mitleri düşünmek iyidir” cümlesiyle açılıyor ve girişte temel soruları soruyor: Platon'un Timaios ve Kritias'ta anlattığı Atlantis gerçek bir ada ve efsanevi bir mercekten süzülmüş gerçek bir jeolojik olay mı, yoksa başka bir tür mit üretimi mi? Yazarın cevabı baştan seziliyor: Platon'un hikâyesi “İdeal Devlet nedir ve dış istila baskısı altında nasıl davranmalıdır?” sorularını keşfetmek için anlatılmış harika bir masal. Burada asıl kahraman Atlantis değil, İdeal Devlet'i somutlaştıran eski Atina; Atlantis ise çökmekte olan emperyalist saldırgan.

Birinci bölümün en güçlü fikri basit ama çok etkili: Platon'dan önce Atlantis hiçbir yerde yok. Yazar bunu tek tek gösteriyor: Homeros'un İlyada ve Odysseia'sında, Hesiodos'ta, Homerik İlahilerde, Pindaros'ta, “Tarihin Babası” Herodot'ta, Atinalı üç büyük tragedya yazarı Aiskhylos, Sophokles ve Euripides'te, Aristophanes'te, hiçbir vazo resminde ya da heykelde Atlantis adlı bir ada yok. Kritias'ın dinleyicilerinin hikâyeyi şaşkınlıkla karşılaması tesadüf değil: bu isim ilk kez duyuluyor. Yazar önemli bir dil ayrıntısını da açıklıyor: “Atlantis” Yunancada “Atlas'ın” demek ve bu Atlas gökyüzünü taşıyan Titan değil, Poseidon ile Kleito'nun büyük oğlu.

Bölümün geri kalanı Yunan mitolojisinin “öteki” efsanevi adalarına ayrılmış ve bunlar kitabın en keyifli sayfaları. Kalypso'nun Odysseus'u yedi yıl tuttuğu Ogygia, Odysseus'un sal enkazından sonra çıktığı, Alkinoos'un altın ve gümüş köpeklerle korunan sarayı ve yıl boyu meyve veren bahçesiyle Scherie, Herakles'in üç gövdeli Geryon'un sığırlarını çaldığı Erytheia, Hesperidlerin altın elmaları, hastalık ve yaşlılık bilmeyen Hyperborealılar. Yazar antik çağda da bu yerlerin nerede olduğu konusunda Strabon, Plutarkhos, Herodot ve diğerleri arasında bitmeyen tartışmalar olduğunu gösteriyor — Eratosthenes, rüzgârları torbaya dolduran deri işçisini bulunca Odysseus'un yolculuğuna inanacağını söylemiş.

Bu karşılaştırma kitabın ana yöntemini ortaya koyuyor: Platon'un Atlantis tasviri — dairesel kanallar, altın ve gümüşle süslü tapınaklar, bereketli ada — Homeros'un Scherie'si gibi efsanevi edebiyatın tanıdık unsurlarından kurulmuş. Yazar, Homeros'u “erdemin hayaletlerinin yaratıcısı” diye eleştiren Platon'un onun şiirini tüm ayrıntılarıyla bildiğini hatırlatıyor. Bölümün sonunda Herodot'un dünya haritası veriliyor ve altı çiziliyor: burada da Atlantis'e hiçbir gönderme yok.

Kitabın zayıf yanları da var: ortadaki bölümler zaman zaman isimler ve teorilerden oluşan uzun bir listeye dönüşüyor, notlar çok ve Türkçe çeviri yer yer ağır, parantez içi açıklamalarla yüklü. Ama bu, Atlantis üzerine okuyabileceğiniz en dürüst kitaplardan biri: yazar hem gülünç teorilere hem de Nazilerin “Atlantis ırkı” gibi tehlikeli fikirlerine aynı ciddiyetle yaklaşıyor ve her iddiayı kaynağına geri götürüyor.

• Timaios ve Kritias diyaloglarının yazarın kendi yeni çevirisi
• Antik kaynaklardan bol alıntı ve açık karşılaştırmalar
• Sahte bilime karşı soğukkanlı, ironik bir yaklaşım