İnsanın Gölgesinde
Uygun
- Hayvan davranışı, primatoloji ve doğa tarihine ilgi duyan okurlara
- "Saha biliminin" (field science) laboratuvar biliminden farklı ama aynı derecede ciddi metodolojisini anlamak isteyenlere
- İnsan ve şempanze arasındaki evrimsel yakınlık hakkında bilimsel gerçeklerle tanışmak isteyenlere
- Kişisel, sıcak bir anlatı tarzıyla yazılmış klasik doğa kitaplarını (David Attenborough tarzı) sevenlere
Uygun değil
- Yalnızca sevimli, romantikleştirilmiş vahşi doğa hikayeleri arayan, Gould'un bilimsel metodoloji tartışmasını "kuru" bulabilecek okurlara
- Şempanze davranışının karanlık yönlerine (yamyamlık, "savaş" benzeri şiddet) hazır olmayan hassas okurlara — Giriş bunu açıkça belirtiyor
- Yalnızca 1971 orijinal baskısının iyimser tonunu arayan, sonraki daha karanlık gözlemlerden habersiz kalmak isteyenlere
Gould, Giriş'e Goodall'ın çalışmasının neden "ciddi bilim" olarak tanınmadığına dair yanlış önyargıyı eleştirerek başlıyor — bilim anlayışımız beyaz önlüklü laboratuvar deneylerine ve matematiksel formüllere bağlı, ancak şempanzelere komik isimler verip onları izleyen bir araştırmacıyı "gerçek bilim" kategorisine dahil etmekte tereddüt ediyoruz.
"Tarih bilimlerinin" (jeoloji, evrimsel biyoloji, arkeoloji) benzersiz, tekrarlanamayan olayları incelediğini ve bunun için steril laboratuvar kontrolü değil, doğal ortamda sürekli, titiz gözlem gerektiğini açıklıyor — Goodall'ın yöntemi tam olarak budur, sadece farklı bir türde ciddi bilim.
Gould buna örnek olarak Gombe'deki alfa erkeklerin her zaman en güçlü olmadığını gösteriyor — Mike, boş gazyağı kutularını birbirine vurarak blöf yapıp liderliği ele geçirmişti; şu anki lider Goblin ise ortalamadan küçük olmasına rağmen "böl ve yönet" stratejisini mükemmel uyguluyor.
Bölüm, insan ve şempanze arasındaki evrimsel yakınlığı somutlaştırıyor — genetik benzerlik %95'ten fazla ve en güncel kanıtlara göre şempanzeler soy hattı açısından insanlara gorillerden daha yakın; bu da şempanzeleri insan evrimini anlamak için "mükemmel bir doğal deney" haline getiriyor.
Gould, Gombe topluluğunun 25 yıllık tarihine damgasını vuran üç somut olayı sıralıyor: kitapta anlatılan çocuk felci salgını, ardından (kitabın 1971 ilk baskısından sonra) topluluğun ikiye bölünüp küçük grubun erkeklerinin öldürülmesi ve "Passion" adlı dişinin yalnızca bir yenidoğanı hayatta bırakan yamyamlık davranışı — bunlar Goodall'ın sonraki, daha az iyimser gözlemlerinin temelini oluşturuyor.
- Saygın bir bilim insanının (Stephen Jay Gould) girişi kitaba anında akademik meşruiyet kazandırıyor
- Bilimsel metodoloji tartışmasını somut, canlı örneklerle (Mike, Goblin) örnekleyen bir üslup
- İyimser ilk baskıdan daha karmaşık, "karanlık" sonraki bulgulara geçişi açıkça itiraf eden dürüst bir ton
- Bilimsel ciddiyetle birlikte şempanzelere derin empati ve saygı gösteren duygusal bir kayıt
Aynı yazarın Gombe araştırmasının devamını anlatan sonraki kitabı
Aynı araştırmanın daha akademik, kapsamlı bilimsel monografisi
Benzer bir yöntemle (uzun vadeli saha gözlemi) başka bir büyük maymun türünü inceleyen eser
Giriş yalnızca bilimsel çerçeveyi ortaya koysa da, kitabın asıl kısmı Goodall'ın kendi sesiyle yazılmış — Gombe'ye ilk gelişini, aylarca süren başarısız denemelerden sonra şempanzelerin ona güven duymaya başlamasını, alet kullanımının (hatta alet yapımının) ilk keşfi gibi tarihi anları anlatıyor.
Kitap, Gombe şempanze topluluğunun sosyal hiyerarşisini, anne-yavru ilişkilerini ve her bir şempanzenin (David Greybeard, Flo, Fifi gibi) bireysel karakterini ayrıntılı biçimde anlatıyor — Gould'un Giriş'te belirttiği gibi, sonraki bölümler giderek daha karmaşık, zaman zaman karanlık sosyal dinamikleri (rekabet, şiddet) de kapsıyor.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
