Psikolojik Sağlamlık (Rezilyans) — Stres, Travma ve Zorluklardan Kurtulmak İçin Temel Beceriler
Uygun
- Stres, tükenmişlik ya da travmatik bir olaydan sonra kendini toparlamak isteyen okurlara
- Okumanın yanında alıştırma yapmayı, günlük tutmayı seven pratik insanlara
- Asker, doktor, polis gibi yüksek stresli meslek sahiplerine
- Psikolog ve danışmanlara — danışanlarla çalışmak için hazır egzersiz materyali
Uygun değil
- Hikâye ya da kuramsal tartışma gibi akıcı okunan bir kitap bekleyenlere — bu bir çalışma kitabı
- Ağır, tedavi edilmemiş travma yaşayanlara — yazar önce profesyonel destek almayı öneriyor
- Amerikan beslenme normları ve örneklerinden sıkılan okurlara
Giriş karşılaştırmalı portrelerle başlıyor: altı çocuğuyla dul kalan Sarah yasını tuttuktan sonra işinde ve ailesinde daha güçlü bir lider oluyor, benzer bir kayıp yaşayan arkadaşı ise depresyona giriyor; deniz komandosu Cal her görevden eve aynı neşeyle dönüyor, silah arkadaşı ise alkole yöneliyor. Schiraldi'nin sorusu buradan doğuyor: aynı zorluk bazılarını kırarken bazılarını büyütüyor — fark nerede?
Yazar cevabı bulmak için beş yıl boyunca ülkeyi dolaşıp İkinci Dünya Savaşı'ndan sağ kurtulan, kalıcı evlilikler ve verimli hayatlar kurmuş 41 kişiyle — ortalama yaşı seksenin üzerindeki «En Büyük Nesil» üyeleriyle — görüşmüş. Ortak özellikleri liste halinde veriliyor: sakin düşünme, öz saygı, merak, denge, sosyallik, uyum yeteneği, içsel inanç, acıyı uzun vadede değerlendirebilme ve düzenli sağlık alışkanlıkları. 11 Eylül'de Dünya Ticaret Merkezi'nde binlerce kişiyi kurtaran güvenlik şefi Rick Rescorla'nın hikâyesi bu niteliklerin canlı bir örneği.
Kitabın ana metaforu bilgisayar: beyin «donanım», sağlamlık becerileri ise «yazılım» — donanım yavaşsa yazılım iyi çalışmaz. Bu yüzden birinci bölüm beyinden başlıyor: prefrontal korteks «CEO», amigdala alarm sistemi, hipokampus ise anıları zaman ve mekân etiketiyle saklayan «arşivci» olarak açıklanıyor. Orta Amerika'da bir depremden sağ kurtulan Marco'nun iki yıl sonra trenin gümbürtüsünde aynı dehşeti yeniden yaşaması, aşırı stresin belleği nasıl bozduğunu gösteriyor.
Ardından beyni güçlendirmenin sekiz yolu somut önerilerle sıralanıyor: aerobik egzersiz ve aralıklı antrenman, dans ve enstrüman çalmak gibi karmaşık hareketler, haftada en az 250 gram balık (omega-3), Akdeniz tarzı beslenme, düzenli uyku, sigara, marihuana, alkol ve aşırı kafeinden uzak durmak, uyku apnesi, tansiyon ve diyabetin tedavisi. Bölüm kendi sağlık planını kurma ve 14 gün takip etme etkinliğiyle bitiyor.
İkinci bölüm stres tepkisinin fizyolojisini açıklıyor ve «psikolojik olarak sağlam alan» kavramını tanıtıyor: uyarılma ne çok yüksek (hiper uyarılma — gerginlik, öfke, aşırı tetikte olma) ne de çok düşük (hipo uyarılma — uyuşma, çöküş) olmalı. Travma kişiyi bu alanın dışına itebilir — örneğin kaçamayan ya da karşı koyamayan istismar mağduru bir çocuk «donma» halinde takılı kalabilir.
Pratik kısımda nefes teknikleri (sakin karından nefes, 4-4-4-4 «taktiksel nefes»), beden temelli beceriler — bedensel duyumları yargısızca takip etmek, hoş hareketler, «direnç» egzersizi — öğretiliyor. Her biri bir hafta boyunca günde yedi kez denenip 1–10 ölçeğiyle değerlendirilmeli. Metin açıkça bir çalışma kitabı üslubunda: az hikâye, çok talimat.
- Her bölüm kısa açıklama, test, tablo ve haftalık etkinlikle kurulmuş — kitap sistemli bir egzersiz programı
- «En Büyük Nesil» görüşmeleri ve gerçek hikâyeler kurama insan yüzü katıyor
- Beyin-bilgisayar metaforu karmaşık nörobiyolojiyi kolay anlaşılır kılıyor
- Beslenme tabloları gibi kısımlar kuru ve Amerikan bağlamına bağlı
Travmanın beyin ve bedendeki izlerini ve beden temelli tedavi yollarını anlatan temel kitap
Psikolojik sağlamlığın önemli bir ayağı olan öz şefkat becerisini alıştırmalarla öğretiyor
Okunan kısmın sonunda uygulama bölümünde nefes teknikleri (sakin karın nefesi, 4-4-4-4 «taktik nefes») ve beden temelli beceriler — beden duyumlarını yargılamadan izleme, hoş hareketler, «direnç» egzersizi — öğretilir. Her biri bir hafta boyunca günde yedi kez denenmeli ve 1–10 ölçeğiyle değerlendirilmelidir.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
