Yahudilik: Tarih, İnanç, İbadet, Kültür
Uygun
- Yahudiliği bir din olarak -tarih, inanç, ibadet ve kültür açısından- sistemli, dışarıdan bir bakışla öğrenmek isteyen okurlara
- İslam-Yahudilik-Hristiyanlık ortak köklerini, Kur'an'ın Yahudi tarihine göndermelerini anlamak isteyen Müslüman okurlara (kitap bu karşılaştırmaya özel bir yer ayırıyor)
- "Kim Yahudidir?" gibi basit görünen ama aslında hukuki/dini açıdan katmanlı olan soruların cevabını arayan meraklı okurlara
- Akademik titizliği olan ama uzman olmayan okur için yazılmış kısa formatlı dinler tarihi kitaplarını sevenlere
Uygun değil
- Yahudiliğin içeriden (Yahudi) bir perspektiften, kendi geleneği içinden yazılmış bir kaynak arayanlara — bu dışarıdan bir akademik bakıştır
- Güncel İsrail-Filistin siyasi çatışmasının analizini arayanlara — kitap buna yalnızca dini tarihin bir parçası olarak kısaca değiniyor, siyasi analiz değil
- Hızlı, eğlenceli bir okuma arayan, akademik açıklamalara (dipnotlar, tarihsel kaynaklar) sabrı olmayanlara
Aydın, Yahudileri ifade etmek için tarihsel olarak kullanılan üç kavramı -İbrani, İsrail ve Yahudi- ayrı ayrı ele alarak başlıyor. "İbrani" kelimesinin kökenini Tevrat'taki ilk kullanımına (Yaratılış 14/13) ve İbrahim'in atası Eber'e kadar izliyor, arkeolojik kaynaklardaki "Habiru/Abiru" kelimeleriyle bağlantısını (bunların bir ırkı değil sosyal bir grubu ifade ettiğini) açıklıyor.
"İsrail" adının, Yakup'un melekle güreştiği ünlü Tevrat sahnesinden (Yaratılış 32) nasıl doğduğunu anlatıyor -"Tanrı ile güreşen" anlamında. Bu isim, din dışı bir kaynakta ilk kez, Firavun'un oğlu II. Ramses'in MÖ 1232-1224 yılları arasındaki askeri zaferini yansıtan "İsrail Taşı"nda görülüyor.
"Yahudi" kelimesinin Babil sürgünü döneminde (MÖ 586/587) ortaya çıktığını, başlangıçta yalnızca Yehuda Krallığı sakinlerine ait olduğunu, sonra kademeli olarak tüm İsrailoğullarını kapsayan genel bir isim haline geldiğini anlatıyor -1948'de kurulan İsrail devleti de adını buradan alıyor.
Bölümün en derin kısmı "kim Yahudidir?" sorusuna ayrılmış. Geleneksel halaha kuralına göre, anne Yahudiyse çocuk da (nasıl yetiştirildiğine bakılmaksızın) Yahudi sayılır -din bir iman meselesi değil, esasen biyolojik soy meselesidir. Ancak Ortodoks, Reform ve Muhafazakâr Yahudi akımları ihtida (giyur) sürecinde farklı kurallar koyuyor, bu da "kim gerçekten Yahudidir" sorusunu 1948 sonrası İsrail'in vatandaşlık, Geri Dönüş Yasası, evlilik/boşanma gibi gerçek hukuki sonuçları olan tartışmalı bir meseleye dönüştürüyor.
Aydın somut hukuki emsalleri de gösteriyor -1980 Shoshanna Miller davası, 1990'larda Rusya'dan gelen 800 bin göçmenden 200-300 binin halahaya göre Yahudi sayılmaması, Kudüs mahkemesinin 1998 kararı. Bölüm, Etiyopya kökenli Yahudiler (Falaşalar) ve Samiriler gibi sınırda kalan grupların statüsüne, ayrıca Yahudiliği kalıtsal değil kültürel bir olgu sayan modern Hümanist Yahudi hareketine değinerek sona eriyor.
- Aydın'ın dili açık ve tutarlı -her terim (halaha, giyur, ehl-i kitap) ilk kullanımda açıklanıyor
- Kitap dışarıdan/akademik bir bakış açısıyla yazılmış, ama Müslüman okur için Kur'an atıflarını da karşılaştırmalı olarak dahil ediyor
- Her iddia somut tarihsel/hukuki olaylarla (mahkeme kararları, yasa değişiklikleri) destekleniyor, soyut açıklamayla yetinmiyor
- Kitabın sonunda ayrıntılı bir Kitabiyat (kaynakça) bölümü var, dipnotlar yerine kaynaklar toplu olarak gösteriliyor
Yahudiliği diğer dünya dinleriyle birlikte, daha kısa formatta ele alan, sitemizde de incelemesi bulunan benzer bir kitap
Daha geniş, akademik bir Yahudi tarihi sentezine ilgi duyanlar için
1. bölümden sonra kitap, Yahudiliği Yahudilik yapan temel unsurlara (2. bölüm), ardından ayrıntılı Yahudi tarihine geçiyor -atalar döneminden Babil sürgününe, Roma işgaline ve diasporaya kadar.
Sonraki bölümler Tanrı, vahiy, peygamberlik, Kutsal Kitap ve ahiret inancı gibi teolojik konulara, kadim ve modern Yahudi mezheplerine (Ferisiler, Sadukiler, Esseniler, Ortodoks, Reform, Muhafazakâr), sünnet ve bayramlar gibi geleneklere, yiyecek kurallarına ayrılmış. Kitap semitizm, antisemitizm ve İsrail devletinin kuruluşu konularına da Yahudi dini tarihinin bir parçası olarak yer veriyor.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
