50 Soruda Dil Öğrenme
Uyğundur
- Uşağını ikidilli böyütmək istəyən valideynlərə
- Xarici dil öyrənən və «nə üçün hələ də danışa bilmirəm?» sualını verən böyüklərə
- Dil müəllimlərinə və pedaqogika tələbələrinə
- Dilin mənşəyi, beyin və dil əlaqəsi kimi mövzulara maraq göstərən oxuculara
Uyğun deyil
- Konkret dil öyrədən dərslik və ya məşq kitabı axtaranlara
- Dilçilik üzrə dərin akademik əsər gözləyənlərə — kitab populyar səviyyədədir
- Türkiyə təhsil sisteminə aid bölmələrin yerli kontekstindən uzaq qalanlara
Önsözdə müəllif özünü ilk növbədə «dil tələbəsi» kimi təqdim edir: 1990-cı illərdə «Blue Jean» jurnalındakı ingilis mahnı sözlərini tərcümə etməklə, NBA finallarını ingilis dilində dinləməklə başlayan maraq onu Qazi Universitetində ingilis dili müəllimi yetişdirən akademikə çevirib. Kitabın metodu diqqətəlayiqdir: müxtəlif bölgələrdən müəllimlər, tələbələr və başqa peşə sahibləri vasitəsilə 1500 sual toplanıb, ən çox təkrarlanan 50-si seçilib.
Birinci sual — «Dillər necə yaranıb?» — Babil qülləsi rəvayətindən avstraliya aborigenlərinin əfsanəsinə, dilin musiqidən, ovçuluqda ünsiyyət ehtiyacından doğduğunu iddia edən fərziyyələrdən Çomskinin universal qrammatikasına və Din Folkun «ana dili» (motherese) hipotezinə qədər geniş bir panorama təqdim edir. Müəllif dürüst şəkildə etiraf edir ki, dilin mənşəyi elmin ən çətin suallarından biridir və qəti cavab yoxdur.
«İngilis dili həmişə belə populyar idimi?» sualında müəllif göstərir ki, ən çox danışılan dil əslində Çin dilidir, lakin ingilis dili 510 milyondan çox insanın ortaq dilidir, internet məzmununun təxminən 65%-i ingilisdir. Britaniya müstəmləkəçiliyi, ABŞ-ın iqtisadi gücü və elmi-texnoloji terminologiya ingilis dilinin qlobal üstünlüyünün əsas səbəbləri kimi izah olunur.
Mənimsəmə (acquisition) ilə öyrənmə (learning) fərqi Krashen və Çomskiyə istinadla izah edilir: ana dili ətraf mühitlə təbii ünsiyyətdə mənimsənilir, xarici dil isə məhdud zaman çərçivəsində, çox vaxt sinifdə öyrənilir. Uşaqlarda dil inkişafı bölməsində Deb Royun oğlunun ilk üç ilini evdəki kameralarla 90 min saatdan çox qeydə aldığı eksperiment və Hart–Rislinin tədqiqatı — varlı ailələrin uşaqlarının üç yaşa qədər 45 milyon, ən kasıb ailələrin uşaqlarının isə cəmi 15 milyon söz eşitməsi — xüsusilə yadda qalır.
Çoxdillilik suallarında müəllif geniş yayılmış mifi təkzib edir: uşaqlar əvvəlcə ana dilini tam mənimsəməli deyil, doğumdan bir neçə dilə məruz qalmaq onları çaşdırmır. De Houverin tədqiqatına görə ikidilli böyüyən uşaqların bir yarım yaşda söz anlama göstəricisi tekdillilərdən ortalama 71% yüksəkdir. On beş yaşında çoxlu dil bilən çex qızı Eva Spekhorstovanın hekayəsi bu fikri canlandırır.
Evdə körpəyə xarici dil öyrətmək barədə müəllif praktik tövsiyələr verir: sözləri tərcümə etmək əvəzinə mahnılar, oyunlar, kuklalar, nağıllar və rəqəmsal oxu platformaları vasitəsilə «keyfiyyətli dil girişi» təmin etmək. Eyni zamanda xəbərdarlıq edir: dili yaxşı bilməyən valideyn uşaqla yalnız həmin dildə danışarsa, səhv tələffüz və strukturlar uşağın dilində «fosilləşə» bilər.
- Sual-cavab formatı kitabı istənilən yerdən oxumağa imkan verir
- Hər cavabın sonunda elmi mənbələr siyahısı var
- Müəllifin şəxsi təcrübəsi və real nümunələr mətni canlandırır
- Bəzi cavablar qısa və səthi qalır, dördüncü bölmə Türkiyə kontekstinə çox bağlıdır
Dilin bioloji əsaslarını və uşaqların dili necə mənimsədiyini izah edən, saytımızda da icmalı olan klassik
16 dil bilən tərcüməçinin dil öyrənmə təcrübəsini paylaşdığı məşhur kitab
Oxunan hissənin sonunda evdə körpəyə xarici dil öyrətmək barədə praktik tövsiyələr verilir: sözləri tərcümə etmək əvəzinə mahnılar, oyunlar, kuklalar, nağıllar və rəqəmsal oxu platformaları vasitəsilə «keyfiyyətli dil girişi» təmin etmək. Müəllif xəbərdarlıq edir: dili yaxşı bilməyən valideyn uşaqla yalnız həmin dildə danışarsa, səhv tələffüz və strukturlar uşağın dilində «fosilləşə» bilər.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
