Delicesine Mutlu

Kitab xəbərdarlıqla açılır: müəllif oxucuya kitabı oxumamağı təkidlə tövsiyə edir, sonra isə bu kitabı «dolabdakı kəsik başlar» ilə müqayisə edir — hər kəsin gizlətdiyi qəribəliklər, deyilməmiş etiraflar, basdırılmış qorxular. Bu açılış kitabın tonunu müəyyən edir: ağır mövzular absurd, bəzən kobud zarafatlar arxasında danışılır. Müəllif dərhal əlavə edir ki, bu dərslik deyil, tək bir insanın təcrübəsidir: «Mənim psixi problemim sənin psixi problemin deyil».

Müəllifin qeydi kitabın ən ciddi və ən dəyərli hissəsidir. Lawson burada #FuriouslyHappy hərəkatının necə yarandığını danışır: depressiya dövrləri arasında yaxşı günləri «dəlicəsinə» — kenquru icarəyə götürməyə qədər — yaşamaq qərarı. Müəllif psixi xəstəlikdən sağalmağı müharibədən qayıdan əsgərin vəziyyəti ilə müqayisə edir: işə zəif, solğun qayıdırsan, amma heç kim sənin gizli müharibəni bilmir. Əsas arzu da buradan gəlir: psixi sağlamlıq uğrunda aparılan şəxsi mübarizələrin utancla yox, qürurla qarşılandığı bir dünya. Qeyd «Üç gündür özümə zərər vermirəm» cümləsi ilə bitir — kitabın ən sadə və ən təsirli anlarından biri.

Birinci esse ana ilə illərdir davam edən mübahisə üzərində qurulub. Ana «Sən dəli deyilsən, sadəcə həssassan» deyir, Lawson isə diaqnozlarını sadalayır: ağır həyəcan pozuntusu, klinik depressiya, impuls nəzarəti pozuntusu ilə bağlı özünə zərər vermə, qaçınan şəxsiyyət pozuntusu, depersonalizasiya, obsessiv-kompulsiv pozuntu və trixotillomaniya (saç yolma). Bu ağır siyahı dərhal zarafatla yumşaldılır: «Təyyarədə «mən maniyalıyam» deyəndə ətrafında yer açılır».

Essenin mərkəzində «ağ xalat sindromu» dayanır: uşaqlıqdan həkim xalatı görəndə huşunu itirmə. Lawson xəstəxanaya məktəb ekskursiyasında, göz həkimində, diş həkimində, ginekoloqda və hətta baytarda yıxıldığını danışır — sonuncuda isə yarıçılpaq halda bir dəstə itin arasında ayılır. Bu hekayələr həqiqətən gülməlidir, amma onların arxasında ciddi fikir var: bədən və beyin bəzən insana qarşı işləyir və bunu gizlətmək əvəzinə danışmaq daha sağlamdır. Ana sonda razılaşır: «Bəlkə normal deyilsən, amma kim normal olmaq istəyir?»

Essenin ən vacib fikri sonda gəlir: «Dəlicəsinə xoşbəxt olmaq psixi xəstəliyin dərmanı deyil, ona qarşı silahdır» — ağıl səndən oğurlayanda həyat sevincinin heç olmasa bir hissəsini geri qaytarmaq yolu. Lawson uşaqlıqda qorxularını boş oyuncaq qutularında gizlənərək, yeniyetməlikdə özünü təcrid edərək, universitetdə yemək pozuntusu ilə «düzəltməyə» çalışdığını, indi isə dərman, terapiya və dürüstlüklə idarə etdiyini yazır. Bu dürüstlük kitabın ən böyük dəyəridir.

Sonrakı esselər isə qeyri-bərabərdir. «Telefonumla vaxt keçirmək» kimi fəsillər gecə yarısı yazılmış absurd qeydlərdən ibarətdir — şaftalının «yeni doğulmuş körpə başı» kimi olması, kuşkonmazın «inkişaf edə bilməmiş ənginar» olması — və bəzi oxucular üçün yorucu ola bilər. Cinsi zarafatlar və söyüşlər çoxdur. Türkcə tərcümə canlıdır, amma müəllifin ingiliscə söz oyunları (məsələn, «cumin» və «human») izahlı qeydlərlə verilməli olub və bəzi zarafatlar itib. Kitab ən güclü səhifələrini sona saxlayır.

• Ağır mövzuları absurd yumorla danışmaq bacarığı
• Psixi xəstəlik haqqında nadir rast gəlinən açıqlıq
• Son esselərdə gücləndirici, oxucuya birbaşa müraciət