Saf Mutluluk

Redaktor David Kudler ön sözdə maraqlı bir müşahidə edir: Campbell 1972-ci ildə iyirmi illik mühazirələrini toplayanda onların hamısının əslində eyni şeyi dediyini görüb və «mənim mifim bu imiş» deyib. Kudler də 1962–1983-cü illərin mühazirələrini birləşdirəndə eyni təəssürata gəlir: əsas fikir dəyişməyib. Miflər şəxsi inkişaf üçün çərçivədir və onların zehnimizə necə təsir etdiyini anlamaq insanın öz təbiətinə uyğun yaşamasına, yəni «saf xoşbəxtliyə» aparan yoldur.

Giriş Kaliforniyadakı Esalen İnstitutunda keçən bir söhbətlə başlayır. Əsasən qadınlardan ibarət auditoriya soruşur: klassik mifologiyada əsgər və ya rəhbər kimi işləyən müasir qadınlar üçün nümunə ola biləcək fiqur varmı? Campbell dürüst cavab verir: yoxdur. Buradan kitabın əsas fikri çıxır: mif tarix deyil, zamanla birlikdə dəyişir, amma indiki dünya o qədər sürətlə dəyişir ki, yeni mifologiya yaranmağa vaxt tapmır. «Yuvarlanan daş mamır tutmaz. Mif isə mamırdır.» Ona görə hər birimiz öz yolumuzu təkbaşına tapmalıyıq.

Campbell bunun üçün iki bələdçi təklif edir: gənclikdə sizə nəcib görünən bir insanı nümunə götürmək və «saf xoşbəxtliyin arxasınca getmək». Bu fikri Hindistanda öyrəndiyi Upanişad təlimi ilə izah edir: insanın ruhunu beş «qılaf» əhatə edir — qida, nəfəs, zehin, müdriklik və ən dərində xoşbəxtlik (ananda). Zehin «həyat yaşamağa dəyərmi?» deyə düşünür, ot isə biçildikdə belə sual vermir. Tutanxamonun bir-birinin içindəki tabutlarını bu beş qılafa bənzətməsi kitabın ən yaddaqalan obrazlarındandır.

Campbell öz həyatından da danışır. 1929-cu ildə Almaniya və Parisdən qayıdanda Uoll-strit böhranı başlayır və o, beş il işsiz qalır. Vudstokda oturub Spengler, Jung, Şopenhauer və Coysu oxuyur. Sonradan başa düşür ki, məhz o illərdə «xoşbəxtliyinin arxasınca gedirmiş». Tələbələrinə verdiyi məsləhət də buradan gəlir: peşə seçərkən gələn il pulun harada olacağını yox, sizi canlı hiss etdirən şeyi izləyin, çünki dünya elə sürətlə dəyişir ki, hesablanmış seçim mütləq köhnələcək.

I fəsil mifologiyanın funksiyalarını sadalayır. Birincisi şüuru həyatın dəhşətli həqiqəti ilə barışdırmaqdır: «həyat həyatla qidalanır». Campbell yazır ki, ibtidai miflərdə dünyaya qarşı bir dənə də mənfi söz tapmayıb, dünyadan küsmək sonradan, firavan cəmiyyətlərdə yaranıb. Sonra dünyanı qəbul edən, rədd edən (caynizm, erkən buddizm) və «düzəltməyə» çalışan (Zərdüştlük və ondan qaynaqlanan ənənələr) üç böyük mifoloji baxışı müqayisə edir. İkinci funksiya kosmoloji təsvir verməkdir və burada Campbell sərt tənqidçiyə çevrilir: Apollon astronavtları Ayın ətrafında uçarkən «Yaradılış»dan düz dünyanı təsvir edən sətirləri oxuyur, dini ənənə ilə fiziki reallıq arasındakı uçurum isə ona həmin axşam aydın görünür.

Zəif tərəfi mətnin quruluşudur. Redaktor özü etiraf edir ki, xüsusən «Qəhrəmanın yolu» hissəsi 1983-cü ildə keçən sərbəst seminardan götürülüb və «son dərəcə dağınıq» idi. Campbell bir fikirdən digərinə sıçrayır, bəzən zarafat edir, bəzən də müasir dinlərə qarşı sərt və tələsik hökmlər verir. Bəzi iddiaları (məsələn, ibtidai miflərdə dünyaya mənfi münasibətin olmaması) müasir antropologiya baxımından mübahisəlidir. Gamze Bulutun türkcə tərcüməsi səlis oxunur.

• Hind, Misir, yunan, xristian və yerli Amerika miflərini bir nəfəsdə birləşdirən geniş erudisiya
• Mühazirəçi kimi canlı, zarafatcıl üslub
• Müəllifin öz həyatından gələn səmimi nümunələr