Amedee ya da Nasıl Kurtulmalı
Uyğundur
- Absurd teatr, qara komediya və Ionescoun yaradıcılığına maraq göstərənlərə
- Evlilik, yaradıcılıq böhranı və yaşanmamış günahın ağırlığı mövzusunu qrotesk dillə oxumaq istəyənlərə
- Teatr və ədəbiyyat tələbələrinə: nəşrdə Hasan Anamurun Ionesco teatrına geniş girişi də var
Uyğun deyil
- Realist süjet və aydın izah axtaranlara: birinci pərdədə ölünün kim olduğu açıqlanmır
- Qısa pyes istəyənlərə: Amedee uzun, üç pərdəlik pyesdir və səhnə qeydləri çox geniş yer tutur
- Cəsəd, ölüm və cinayət mövzularında qara yumora həssas olanlara
Pyes yoxsul mənzildə, səhər saat doqquzda açılır. Qırxbeş yaşlı yazıçı Amedee Buccinioni masa arxasında piyes yazmağa çalışır, amma on beş ildir yalnız iki replik tapıb: «Yardımsız olmayacaq!» və «Öz-özünə olmayacaq». Arvadı Madeleine telefon stansiyasında işləyir, evi və yeməyi də o saxlayır. Hər söhbət eyni dairədə dönür: Madeleine «mən köləyəm» deyir, Amedee «ilham gəlmir» deyir, ikisi də bir-birini eşitmir. Qapılar həmişə bağlı saxlanmalıdır, çünki sol otaqda nəsə var.
Sol otaqda on beş ildir bir ölü yatır — oxucuya onun kim olduğu deyilmir. O, getdikcə böyüyür: uzun ağ saqqalı, nəhəng dırnaqları, hələ də gənc, dəniz fənərləri kimi yaşıl gözləri var; divarlarda göbələk bitir, indi yemək otağında da çıxıb. Amedee onu «seyr etmək üçün» bəhanə axtarır, Madeleine isə hər dəfə onu bu işdən çəkindirir. Cütlük bir-birinə sevgi göstərmir; ortaq günah hissi onları bağlı saxlayır: «Bizi bağışlayıbmı?» soruşurlar, sonra özləri cavab verirlər — bağışlasaydı bu qədər böyüməzdi.
Komediya telefon və gündəlik detallarla qurulur. Madeleine stansiyada Prezidentlə, Livan kralı ilə, yanğınsöndürənlərlə danışır və dəyişməz «bağlayıram» deyir; bu arada Amedee «Yaşlı Kişi Yaşlı Qadına…» cümləsinin ardını tapmağa çalışır. Alış-veriş də qrotesk keçir: Amedee pəncərədən ipli səbət salıb alıcıya erik, kərə yağı, qatıq sifariş edir, Madeleine isə eyni anda telefonda qaydaları diktə edir («on tondan ağır vaqon…»).
Birinci pərdənin dönüş nöqtəsi: pilləkəndə səs, poçtalyon gəlir. Cütlük sanki həbs ediləcəkmiş kimi qorxur; məktub «Amedee Buccinioni»yə ünvanlanıb və onlar bunun başqası olduğunu sübut etməyə çalışırlar. Poçtalyon gedəndən sonra sol otaqdan çatırtı, şüşə qırılması səsi gəlir: ölünün başı pəncərədən çıxır, cütlük onu içəri salır, ikiyə bükür; komşular eşitdi deyə «Poçtalyon etdi!» deyə qışqırırlar və əks-səda təkrar edir. Sonra qapıdan nəhəng ayaqlar çıxır.
- Dialoqlar təkrarlar, kəsilmələr və sürətli replikalarla qurulub: cütlük bir-birini eşitmədən eyni şikayətləri təkrar edir
- Ölünün ayaqlarının irəliləməsi və göbələklərin çoxalması səhnədə gözlə görünən qorxu rolunu oynayır
- Səhnə qeydləri çox ətraflıdır: saat əqrəbi, işıq və hərəkət oyunun mənasının yarısını daşıyır
- Telefon zəngləri komediyanı sürətləndirir və Madeleinenin yorğunluğunu görünən edir
Müəllifin ən tanınmış pyesi, konformizm və kütlə təzyiqi mövzusunda
Absurd teatrın başqa klassik nümunəsi
Evdə təhdid, qeyri-müəyyən təqsir və qara yumor
Birinci pərdənin sonunda ölünün ayaqları qırx-əlli santimetr irəliləyir, Madeleine isə sonda çökür: «bu artıq insanlıqdan çıxıb» deyərək ağlayır, işə getməkdən imtina edir, papağını atır və telefon zəngləri susur. Amedee yalnız qalır: «Buraya necə gəldik, anlamıram. Məsləhət alacaq heç kim də yoxdur» deyir. İkinci pərdə burada başlayır və bu rəy ondan sonrasını danışmır.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
