Amedee ya da Nasıl Kurtulmalı
Uygun
- Absürt tiyatro, kara komedi ve Ionesco'nun yazarlığına ilgi duyanlara
- Evlilik, yaratıcılık bunalımı ve yaşanmamış suçun ağırlığı temasını grotesk bir dille okumak isteyenlere
- Tiyatro ve edebiyat öğrencilerine: baskıda Hasan Anamur'un Ionesco tiyatrosuna geniş bir girişi de var
Uygun değil
- Gerçekçi olay örgüsü ve açık açıklama arayanlara: birinci perdede ölünün kim olduğu açıklanmaz
- Kısa oyun isteyenlere: Amedee uzun, üç perdelik bir oyundur ve sahne bilgileri çok yer tutar
- Ceset, ölüm ve cinayet temalarında kara mizaha hassas olanlara
Oyun yoksul bir dairede, sabah saat dokuzda açılır. Kırk beş yaşındaki yazar Amedee Buccinioni masasında oyun yazmaya çalışır, ama on beş yıldır yalnızca iki replik bulabilmiştir: «Yardımsız olmayacak!» ve «Öz-özünə olmayacaq». Karısı Madeleine telefon santralinde çalışır, evi ve yemeği de o geçindirir. Her konuşma aynı çemberde döner: Madeleine «ben bir köleyim» der, Amedee «esin gelmiyor» der, ikisi de birbirini duymaz. Kapılar hep kapalı tutulmalıdır, çünkü soldaki odada bir şey vardır.
Soldaki odada on beş yıldır bir ölü yatar — okura kim olduğu söylenmez. Gittikçe büyür: uzun beyaz sakalı, kocaman tırnakları, hâlâ genç, deniz fenerleri gibi yeşil gözleri vardır; duvarlarda mantar biter, şimdi yemek odasında da çıkmıştır. Amedee onu «seyretmek için» bahane arar, Madeleine her seferinde onu bundan vazgeçirmeye çalışır. Çift birbirine sevgi göstermez; ortak suçluluk duygusu onları bir arada tutar: «Bizi bağışladı mı?» diye sorarlar, sonra kendileri yanıtlar — bağışlamış olsaydı bu kadar büyümezdi.
Komedi telefon ve gündelik ayrıntılarla kurulur. Madeleine santralde Cumhurbaşkanıyla, Lübnan Kralıyla, itfaiyecilerle konuşur ve değişmez «bağlıyorum» der; bu arada Amedee «Yaşlı Adam Yaşlı Kadına…» cümlesinin devamını bulmaya çalışır. Alışveriş de grotesk geçer: Amedee pencereden ipli sepet sarkıtıp sokaktaki satıcıdan erik, tereyağı, yoğurt ister; Madeleine aynı anda telefonda yönetmelikleri yazdırır («on tondan ağır vagonların…»).
Birinci perdenin dönüm noktası: merdivende ses, postacı gelir. Çift sanki tutuklanacakmış gibi korkar; mektup «Amedee Buccinioni»ye gelmiştir ve onlar bunun başkası olduğunu kanıtlamaya çalışırlar. Postacı gittikten sonra soldaki odadan çatırtı, cam kırılma sesi gelir: ölünün başı pencereden çıkar, çift onu içeri alır, ikiye katlar; komşular duydu diye «Postacı yaptı!» diye bağırırlar ve yankı tekrar eder. Sonra kapıdan kocaman ayaklar çıkar.
- Diyaloglar yinelemeler, kesintiler ve hızlı replikle kurulur: çift birbirini duymadan aynı yakınmaları tekrarlar
- Ölünün ayaklarının ilerlemesi ve mantarların çoğalması sahnede gözle görülen korku işlevi görür
- Sahne bilgileri çok ayrıntılıdır: akrep ve yelkovan, ışık ve hareket oyunun anlamının yarısını taşır
- Telefon zilleri komediyi hızlandırır ve Madeleine'in yorgunluğunu görünür kılar
Yazarın en bilinen oyunu, uyumculuk ve kitle baskısı temasında
Absürt tiyatronun bir başka klasik örneği
Evde tehdit, belirsiz suç ve kara mizah
Birinci perdenin sonunda ölünün ayakları kırk-elli santimetre ilerler, Madeleine ise çöker: «bu artık insanca olmaktan çıktı» diyerek ağlar, işe gitmeyi reddeder, şapkasını fırlatır ve telefon zilleri susar. Amedee yalnız kalır: «Buraya nasıl geldik, anlamıyorum. Akıl danışacak kimse de yok» der. İkinci perde burada başlar ve bu inceleme onu anlatmaz.
Bir sorununuz varsa bize yazın. Yayınevi, yazar, hak sahibi ya da sadece okuyucu — fark etmez. Bu incelemede telif hakkı açısından sorunlu bir şey varsa, inceleme yazarı sitenin kurallarını ihlal etmişse, ya da sadece bir öneriniz ya da şikayetiniz varsa, hey@kitabdanevar.com adresine yazın. Meseleyi mahkemeye taşımadan, kendi aramızda çözmek istiyoruz: başvuruyu 48 saat içinde inceliyor, gerekirse incelemeyi düzeltiyor ya da tamamen kaldırıyoruz.
