Birma Günləri

Roman U Po Kyinin verandasında, günəşin altında gözünü belə qırpmadan oturan, kökündən yuxarı dırmaşmış bir məmurun portreti ilə açılır. Orwell onun bütün həyat tarixçəsini — kasıb bir uşaqdan rüşvət və xəyanət yolu ilə sulh yargıcı vəzifəsinə qədər yüksəlişini — kinayəli, demək olar əyləncəli bir soyuqluqla təsvir edir: U Po Kyin nə vaxtsa rüşvət alandan tutulacağını bilmədiyi üçün heç vaxt ədaləti satmır, sadəcə hər iki tərəfdən pul alıb sonra tam qanuna uyğun qərar verir.

U Po Kyinin növbəti hədəfi bölgənin hörmətli həkimi, hər kəsin dostu Dr. Veraswamidir. Məqsəd sadə: Avropalılara imzasız məktublarla şübhə toxumu səpmək, həkimi "İngilis əleyhdarı" kimi göstərmək — çünki U Po Kyin bilir ki, ağdərili üçün "şübhə kifayət qədər sübutdur". Bu planın ilk addımı yerli qəzetdə Hökumət Nümayəndəsi Mr. Makqreqora qarşı yazılmış kinayəli bir məqalədir.

İkinci fəsildə oxucu Floryla tanış olur — otuz beş yaşlı, sol yanağında çatallı, iyrənc bir doğum ləkəsi olan kereste taciri. Bu ləkə onun bütün hərəkətlərinə qəribə bir asimmetriya vermiş, insanlarla göz təması qurmaqdan çəkinməsinə səbəb olmuşdur. Flory Dr. Veraswaminin yaxın dostudur, amma bu dostluğu klubda açıq etiraf etməkdən çəkinir.

Kitabın ən sərt səhnələrindən biri məhz bu fəsildə baş verir: Kyauktada Klubu — Birmada hələ heç bir "yerli" üzv qəbul etməmiş yeganə klub — Makqreqorun Dr. Veraswamini üzvlüyə təklif edən məktubunu müzakirə edir. Kereste firmasının işçisi Ellisin irqçi püskürməsi (Şərqlilərə qarşı "xəstə, iyrənc bir nifrət") Orwellin kolonializmin gündəlik psixologiyasını necə çılpaq göstərə bildiyinin ən açıq nümunəsidir.

Flory bu səhnədə susur — nə açıq dəstək, nə açıq etiraz göstərir, sadəcə "sakit ol" deyir. Bu passivlik, sonrakı fəsillərdə açılacaq onun bütün faciəsinin — nə kolonial sistemə tam mənsub olan, nə də ona qarşı çıxmağa cəsarəti olan bir adamın — ilk işarəsidir.

Orwellin öz Birma təcrübəsindən (1922-1927, Hindistan İmperiya Polisi) süzülən təsvirlər — istilikdən qıvrılan bağlar, buz qıtlığı, punkah çəkən nökərlər — romanın ən güclü tərəfi olan avtentikliyi təmin edir; bu, kənardan yazılmış bir kolonial roman deyil, içəridən yazılmış bir etirafdır.

• Orwellin dili sərt və kəskin — heç bir personajı (o cümlədən Floryni) idealizə etmir
• İrqçi dialoq bilərəkdən şoka salmaq üçün yazılıb — Orwell bunu tənqid edir, təqdim etmir
• U Po Kyin və Flory arasındakı paralel strukturu (biri məharətlə yüksələn, digəri passivcə çürüyən) roman boyu davam edir
• Birma təbiəti və iqlimi demək olar ayrı bir personaj kimi işlənib — istilik, toz, monsun gözləntisi