Dövlət
Uyğundur
- Fəlsəfəyə maraq göstərən, Qərb siyasi fikrinin təməllərini orijinaldan oxumaq istəyən oxuculara
- Sokratik dialoq formasını (sual-cavab, tədrici arqumentasiya) sevən oxuculara
- "Ədalət", "ideal dövlət", "mağara metaforası" kimi anlayışların ilkin mənbəyini axtaran tələbələrə
Uyğun deyil
- Sürətli, asan oxunan bir kitab axtaranlara — mətn sıx, tədricən qatlanan arqumentlərlə doludur
- Roman/hekayə gözləyənlərə — bu, dialoq formasında fəlsəfi traktatdır, süjet yoxdur
- Antik fəlsəfə terminologiyasına (yunan anlayışları, tarixi kontekst) heç bir ilkin tanışlığı olmayanlara — geniş ön söz/qeydlər tələb oluna bilər
Sokrat birinci şəxsdə nəql edir — Ariston oğlu Glaukonla birlikdə bir tanrıçaya həsr olunmuş bayramı izləmək üçün Pireyə (Afinanın limanı) getmişdi. Evə qayıdarkən Polemarxos onları dayandırır və qoca atası Kefalosun evinə qonaq getməyə dəvət edir.
Kefalos qocalıq və sərvət haqqında düşüncələrini bölüşür — o, gəncliyin şəhvət və ehtirasdan azad olan qocalığın sakitliyini vəsf edir, sərvətin əsas dəyərinin insana "yalan danışmaq və ya kiməsə borclu qalmaq" məcburiyyətindən qurtarması olduğunu iddia edir. Bu, dialoqda "ədalət" sualının ilk (sadə) tərifinə — "hər kəsə borcunu ödəmək və düz danışmaq" — gətirib çıxarır.
Sokrat bu tərifi dərhal bir əks-nümunə ilə sarsıdır: dostuna silah verib sonra o, ağlını itirəndə silahı geri istəməsi ədalətlimidir? Kefalos söhbəti oğlu Polemarxosa buraxıb qurban mərasiminə gedir, Polemarxos isə tərifi "dostlara yaxşılıq, düşmənlərə pislik etmək" şəklində təkmilləşdirməyə çalışır.
Fəsil, Trasimax adlı bir sofistin səbirsizliklə söhbətə müdaxilə etməsi ilə kəskinləşir — o, hamının "uşaq kimi" danışdığını iddia edərək məşhur tezisini irəli sürür: "ədalət yalnız daha güclünün mənfəətidir". Bu, kitabın qalan hissəsində Sokratın cavablandıracağı əsas çağırışı formalaşdırır.
- Dialoq forması — Sokrat sualla, əks-nümunə ilə həmsöhbətinin tərifini tədricən sarsıdır, öz tərifini isə heç vaxt birbaşa vermir
- Səhnə və xarakterlər (Kefalosun mülayimliyi, Polemarxosun gəncliyi, Trasimaxın aqressivliyi) arqumentin özü qədər diqqətlə qurulub
Eyni müəllifin, Sokratın məhkəməsini təsvir edən daha qısa dialoqu
Ədalət və yaxşı həyat mövzusunu davam etdirən, Platonun tələbəsi tərəfindən yazılmış əsər
Qısa cavab: Sokrat ədalətin hər kəsin öz işini görməsi olduğunu göstərir — həm şəhərdə, həm də ruhda. Ədalətli adam ən xoşbəxt, ədalətsiz tiran isə ən bədbəxt sayılır, ədalət isə mükafatından asılı olmayaraq özlüyündə dəyərlidir.
II kitabda Qlaukon və Adeymantos Trasimaxın fikrini daha güclü şəkildə qaytarırlar. Qlaukon Gyges-in görünməz edən üzüyü hekayəsini danışır: belə üzüyü hər iki adam, ədalətli də, ədalətsiz də taxsa, eyni şeyləri edərmiş. Adeymantos isə ədalətin adətən yalnız nüfuz və mükafat üçün tərifləndiyini deyir. Sokrat ədaləti əvvəlcə böyük miqyasda, şəhərdə axtarmağı, sonra kiçik miqyasda, insanda tapmağı təklif edir.
IV kitabda şəhərin üç təbəqəsi ayrılır. Adalət bu təbəqələrin hər birinin öz işini görməsi, bir-birinin işinə qarışmamasıdır. Sokrat eyni quruluşu ruhda da tapır: ağıl, qəzəb-ürək hissəsi və istəklər. Ədalətli adamda ağıl idarə edir, qəzəb ona kömək edir, istəklər isə hakimiyyət iddia etmir. Ədalətsizlik bu üç hissənin bir-biri ilə çəkişməsidir.
V–VII kitablarda şəhərin keşikçi qadınları kişilərlə birlikdə müdafiəni öz üzərinə götürür, onlara yalnız daha yüngül işlər verilir. Sonra Sokrat deyir ki, filosoflar kral olmayınca və ya hökmdarlar həqiqi filosof olmayınca şəhərlərin bədbəxtliyinin sonu yoxdur. Yaxşı İdeyasını Günəşə bənzədir: Günəş görünən şeylərə görünmək imkanı verirsə, yaxşı İdeyası da bilik və həqiqətin səbəbidir. Mağara təmsilində zəncirlənmiş insanlar kölgələri gerçək sanır. Zənciri açılan biri yuxarı çıxıb Günəşi görür, geri qayıdanda isə ona gülürlər və öldürməyə də hazır olarlar. Təhsil ruhun bütövlükdə yaxşıya tərəf çevrilməsidir, filosoflar isə yuxarıda qalmaq əvəzinə aşağıya qayıtmağa məcbur edilməlidir.
VIII–X kitablarda Sokrat bu ideal düzəndən başqa dövlət quruluşlarını sıralayır: Krit və Sparta düzəni, oliqarxiya, demokratiya və ən ağır xəstəlik sayılan tiranlıq. Demokratiya oliqarxiyadan, tiranlıq isə demokratiyadan çıxır. Hər quruluşa uyğun bir insan xarakteri var. Sonda hökm belə verilir: padşah kimi özünü idarə edən adam ən xoşbəxt, tiran isə ən bədbəxtdir. X kitabda Sokrat təqlid edən şeir sənətini şəhərə qəbul etmir. Kitab Er mifi ilə bitir: Er döyüşdə ölür, on ikinci gün diriləndə ruhların hakimlər tərəfindən yoxlandığını və sağdakı yolla göyə, soldakı yolla yer altına yönəldildiyini danışır. Sokrat ruhun ölümsüzlüyünə inanmağı və ədalətə həyatı həsr etməyi tövsiyə edir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
