Dünyaların Müharibəsi
Uyğundur
- Klassik elmi-fantastikanı və istila janrının kökünü öyrənmək istəyənlərə
- Atmosferik, birinci şəxs təhkiyəsi ilə yazılmış fəlakət hekayələrini sevənlərə
- Müstəmləkəçilik və "irəliləmiş sivilizasiya" anlayışına tənqidi baxışı olan əsərlərə maraqlananlara
- Viktoriya dövrü İngiltərəsinin gündəlik təfərrüatları ilə zənginləşdirilmiş elmi-fantastikanı axtaranlara
Uyğun deyil
- Sürətli templi, aksiyona əsaslanan müasir elmi-fantastikanı gözləyənlərə — Viktoriya dövrü nəsri yavaş və detallıdır
- Dərin xarakter inkişafı axtaranlara — danışıcı adsızdır, personajlar əsasən funksionaldır
- Ümidverici və ya həll yönümlü sonluq gözləyənlərə — roman qaranlıq, çarəsizlik hissi üstündür
Roman fəlsəfi bir girişlə açılır — danışıcı insanoğlunun "özündən üstün, lakin özü qədər fani zəkalar" tərəfindən izləndiyini, insanların isə "maddəyə hökmranlıqlarının verdiyi arxayınlıqla" gündəlik xırda işlərinin dalınca qaçdığını yazır. Uells burada Marsın Yerdən daha yaşlı, daha soyuq bir planet olduğunu, oradakı həyatın "tükənişin son mərhələsinə" çatdığını izah edir — bu, sadəcə elmi arxa fon deyil, sonrakı hücumun mənəvi əsaslandırmasıdır: zərurətin sıxışdırdığı bir sivilizasiya üçün Yerin işğalı "yeganə xilas yoludur".
Uells bu məntiqi kəskinləşdirmək üçün açıq bir müqayisə aparır: insanların Tasmaniyalıları (aborigen xalq) əlli il ərzində demək olar tamamilə məhv etdiyini xatırladaraq soruşur — "Mərhəmət həvariliyi bizə mi qalıb ki, Marslıların eyni ruhla döyüşməsindən şikayətlənək?" Bu sətirlər romanın əsl mövzusunun uzaylı istilası deyil, Britaniya imperializminin güzgüdə əks olunması olduğunu açıq şəkildə göstərir.
Hekayə astronom Ogilvinin Horsell yaxınlığında "axan ulduz" gördükdən sonra onu axtarmağa çıxmasıyla başlayır. Tapdığı şey adi meteorit deyil — otuz metr diametrli, boz, pulcuqlu qabıqla örtülmüş nəhəng bir silindirdir. Ogilvi əvvəlcə içəridən gələn səsləri soyuma prosesinin səsi sanır, silindirin qapağının yavaş-yavaş fırlanaraq açıldığını görəndə isə dəhşətlə anlayır: bu, təbii deyil, süni bir obyektdir — "içində kimsə var!"
Xəbər yayıldıqca kütlə toplaşır — kasıb tacir, bisikletçilər, uşaqlar, hətta Kral Astronomu Stent. Uells bu səhnədə Viktoriya dövrü İngiltərəsinin təbəqələşmiş, maraqsız gündəlik tərzini incəliklə təsvir edir: insanlar dəhşətdən çox marağa qapılıb, silindiri "yarı gömülü paslı bir qazan" kimi görürlər, təhlükəni dərk etmirlər.
Axşam düşəndə vəziyyət kəskin dəyişir — silindirin qapağı taqqıltı ilə açılır, kütlə "bir insan çıxacağını" umur, lakin qaranlığın içindən görünən ilk şey iki parıldayan disk (gözlər) və ilan kimi qıvrılan boz bir qol (dokunac) olur. Bu an romanın tonunu dəyişir — maraqdan dəhşətə keçid bir neçə cümlədə baş verir, kütlə geri çəkilir, danışıcı "başıma nələr gələcəyini bilmirdim" deyərək fəsli bitirir.
Bu dörd fəsil boyunca Uellsin üslubu diqqətəlayiqdir: elmi dəqiqlik (məsafələr kilometrlərlə, teleskop müşahidələri tarixləri ilə) sanki gerçək bir xəbər hesabatı kimi təqdim olunur — bu, sonrakı dəhşəti daha inandırıcı edən «saxta sənədlilik» texnikasıdır.
- Elmi dəqiqlik (məsafələr, tarixlər, astronomik detallar) sanki real bir xəbər hesabatı effekti yaradır — «saxta sənədlilik» texnikası
- Adsız, "mən" danışıcı vasitəsilə oxucu hadisələri məhdud, bilməyən perspektivdən yaşayır
- Gündəlik, kiçik təfərrüatlar (çay içmək, bisiklet sürmək) böyük fəlakətin fonunda kontrast yaradır
- Tədricən artan gərginlik — maraqdan həyəcana, oradan dəhşətə keçid bir neçə fəsil ərzində diqqətlə qurulub
Saytda artıq olan digər klassik elmi-fantastika — sivilizasiyanın özünü məhv etməsi mövzusunu bənzər distopik tonla işləyir
Uells ilə eyni dövrün, elmi təxəyyülə əsaslanan başqa bir "elmi-fantastikanın atası" əsəri
Marslılar «İstilik şüası» və üç ayaqlı nəhəng döyüş maşınları ilə İngiltərənin cənubunu dağıdır. Danışıcı bir kahinlə birlikdə Marslıların düşdüyü silindrin yanında, uçmuş bir evdə həbs qalır. Yarıqdan Marslıların insanları necə tutduğunu izləyirlər. Kahin get-gedə ağlını itirir, ehtiyat yeməyə hücum edir, səsi ilə hər ikisini ələ vermək hədəsi gəlir. Danışıcı onu ət baltasının sapı ilə vurub yıxır və elə həmin an bir Marslının dokunacı içəri uzanır.
Sonra danışıcı topçu ilə qarşılaşır. Topçu yeraltında yaşamaq, Marslılara «zərərsiz həşərat» kimi görünüb gizlicə güc toplamaq planını danışır,. Danışıcı boşalmış Londona girir, ölümü gözləyərək bir Marslının üstünə yeriyir və görür ki, onun başının ətrafında qara quşlar dolanır.
Marslılar insan silahları ilə deyil, Yerin xəstəlik törədən mikrobları ilə məğlub olurlar: insanlar təbii seçmə ilə onlara qarşı müqavimət qazanıb, Marslılar isə yox. «Son söz»də danışıcı Marslıların bədənində yerdəkindən başqa bakteriya tapılmadığını yazır və xəbərdarlıq edir: bu məğlubiyyət keçicidir, gələcək bizə yox, onlara da nəsib ola bilər.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
