Endurance — Uzayda Bir Yıl, Bir Ömür Boyu Keşif
Uyğundur
- Kosmos, astronavtika və NASA ilə maraqlanan oxuculara
- Real həyat macəraları və dözüm hekayələrini sevənlərə
- «Pis şagird» olub sonra öz yolunu tapmış insanların hekayəsindən ilham alanlara
Uyğun deyil
- Qısa və yığcam kitab istəyənlərə — 450 səhifədən çoxdur
- Texniki təfərrüatlardan (stansiyanın sistemləri, prosedurlar) sıxılanlara
- Fəlsəfi və ya poetik kosmos kitabı gözləyənlərə — üslub sadə və işgüzardır
Kitab sondan başlayır. Ön sözdə müəllif bir illik missiyadan sonra Hyustondakı evində ailəsi ilə şam yeməyindədir: uzun illik sevgilisi Amiko, qızları Samanta və Şarlotta, əkiz qardaşı Mark. Masadan qalxmaq üçün «qoltuqağağına uzanan qoca kimi» masaya söykənməli olur, yataq otağına qədər iyirmi addımda büdrəyir. Gecə isə daha pis olur: hərarət, ayaqlarında şişkinlik, bədənində qaşınan səpgi. Ayaqlar «su ilə dolu şar» kimidir. Bu açılış kitabın əsas sualını qoyur: insan bədəni bir ilə nə dərəcədə dözə bilər və bu təcrübə nə üçün lazımdır?
Müəllif «nə üçün könüllü oldun?» sualına tam cavab tapa bilmədiyini etiraf edir və uşaqlığına qayıdır. Polis atası və katibə anası gecə-gündüz işləyən iki əkiz qardaş damlara dırmaşır, risk etməyi sevir, dərsləri isə heç sevmir. Lisey illərində təcili yardım texniki kimi işləmək ilk dəfə nəyisə yaxşı bacardığını göstərir. Universitetdə tibbi hazırlıq dərslərindən kəsilən on səkkiz yaşlı gənc kitab mağazasının vitrinində Tom Vulfun «The Right Stuff» kitabını görür və bir gecədə oxuyub «fərqli bir insan kimi» qapadır. Bu hissə kitabın ən təsirli səhifələrindəndir: müəllif öz karyerasının əsl başlanğıcını illərlə heç kimə danışmadığını yazır.
Birinci fəsil 2015-ci ilin fevralında başlayır. Kosmik şattllar 2011-ci ildə təqaüdə çıxdığı üçün amerikalılar kosmosa yalnız rus «Soyuz»u ilə gedə bilir. Müəllif Moskva yaxınlığındakı Ulduz şəhərciyini — Qaqarinin nəhəng heykəli, amerikalılar üçün tikilmiş, amma «rusların Amerika haqqında stereotipləri ilə bəzədilmiş film dekorasiyası»na bənzəyən evlər — və Qazaxıstan çölündəki Baykonuru təsvir edir: paslı dəmir yığınları, səhrada yem axtaran itlər və dəvələr, keçmiş Sovet bombardmançı təyyarəsi ilə gətirilən beynəlxalq ekipaj.
Fəslin ən maraqlı tərəfi mədəniyyətlərarası müşahidələrdir. Müəllif komandiri Gennadi Padalkanı «anadangəlmə lider», Mişa Korniyenkonu isə sakit və düşüncəli insan kimi təqdim edir. Rus ritualları ironik, amma hörmətlə danışılır: hər yeməkdəki şüyüd, rus hamamında ağcaqayın budaqları ilə döyülmək, uçuşdan əvvəl məcburi imalə, karantin qərarlarını özbaşına verdiyi üçün «Doktor No» adlandırılan həkim, «Sokol» skafandrlarının adi rezin lentlərlə bağlanması. Müəllif Soyuz raketinin əslində Soyuq müharibə dövrünün qitələrarası ballistik raketi R-7-nin nəslindən olduğunu, indi isə keçmiş düşmənlərin birlikdə kosmosa uçduğunu qeyd edir.
Elmi hissə də aydın verilir: adi missiya beş-altı ay çəkir və bundan sonra bədəndə nə baş verdiyi demək olar məlum deyil. Əvvəlki 159 günlük missiyada müəllif sümük sıxlığını, əzələ kütləsini itirib, görmə problemləri yaşayıb, hər gün təxminən on döş rentgeni qədər radiasiya alıb. Lakin müəllifə görə ən ağır risk bu deyil: kosmosda olarkən sevdiyin birinin başına pis bir iş gələ bilər və sən evə qayıda bilməzsən.
Üslub sadə, işgüzar və yumorludur; ön sözdəki ağrılı səhnələrlə Baykonurdakı absurd detallar arasındakı keçid kitabı canlı saxlayır. Bəzi siyasi qeydlər və ailə münasibətləri (boşanma, böyük qızla soyuq münasibət) açıqca danışılır, bu da kitaba insani dərinlik verir.
- Kosmosdakı il ilə həyat hekayəsinin növbələşən quruluşu
- Rus və Amerika kosmik mədəniyyətləri haqqında yumorlu müşahidələr
- Bədənə və psixikaya təsirlərin açıq, utanmadan təsviri
BKS-də komandir olmuş astronavtın həyat dərsləri
Müəllifin taleyini dəyişən kitab
Kosmosda yaşamağın qəribə təfərrüatları haqqında yumorlu kitab
Uçuşdan əvvəlki son gün ritualla doludur: kosmonavtlar bədənlərini spirtli salfetlərlə silən «Doktor No»nun nəzarətindən keçir, uşaq bezi və «Sokol» skafandrı geyinir, ailələrini şüşə arxasından görürlər. Müəllif on bir yaşlı Şarlottanın avtobusun pəncərəsinə qoyduğu əlinə öz əlini qoyur. Ən gözlənilməz an isə buradadır: buraxılış meydançasına gedən avtobus dayanır, qapı açılır və içəri qardaşı Mark girir — karantinin açıq pozulması. Bütün həftə «yox» deyən Doktor No birdən «hə» deyir. Müəllif yazır ki, rusların ziddiyyətləri bəzən dəli edir, amma bu jest ona «dünyaları» verib.
Kitabın sonunu isə ön söz açır: bir illik missiya uğurla bitir, amma Yerə qayıdış əvvəlki missiyadan «çox, çox daha pis» olur. İlk gecə hərarət, şişmiş ayaqlar, ağrılı səpgi, qan bədəndə ayaqlara doğru axır. Həkimə getmək də fayda vermir, çünki heç bir xəstəxana bir il kosmosda qalmış insanın simptomlarını görməyib. Müəllif Moskvadakı evində Mişanın da eyni əzabı çəkib-çəkmədiyini düşünür və xatırladır: məhz buna görə könüllü olmuşdular — alimlər onların bədənlərindən alınan məlumatları illər boyu öyrənəcək.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
