Her Şeye Rağmen Rahatla: Hayattan Zevk Al

Kitab ön sözdə Leonardo da Vinçinin «tez-tez işi dayandırıb ara vermək faydalıdır» sözləri ilə açılır və stressi «müasir dövrün epidemiyası» adlandırır. İlk iki fəsil stress reaksiyasını — «döyüş və ya qaç» mexanizmini, simpatik sinir sistemini, ürək döyüntüsünün, nəfəsin, əzələ gərginliyinin artmasını — aydın və sadə dildə izah edir. «Ticarət mərkəzinə gedərkən on dəqiqə sonra iclasınız olduğunu xatırlayırsınız» kimi gündəlik misallar yaxşı seçilib.

Problem statistikada başlayır. Kitab «iş qəzalarının 60–80%-i stressdən baş verir», «işçilərin 40%-i işini stress üzündən itirir», «bir rəhbərin əvəzlənməsi 2 milyondan 13 milyon dollara qədər başa gəlir» kimi rəqəmlər sadalayır, amma heç birinin mənbəyini vermir. Bu rəqəmlərin bəziləri köhnə Amerika mənbələrindən götürülüb, bəziləri isə açıq-aşkar şişirdilmiş görünür. Oxucu burada sadəcə «stress çox təhlükəlidir» mesajını götürməlidir, rəqəmləri yox.

Üçüncü fəsil «Rahatlama sənəti» kitabın ən yaxşı hissəsidir. Burada rahatlamanın sadəcə işdən uzaq durmaq olmadığı, həm də özünüdərk, dərin düşünmə və problemlərlə üz-üzə gəlmək tələb etdiyi vurğulanır. Müəllif maraqlı bir müşahidə edir: bəzi insanlar gündəlik həyatdakı məhsuldarlıq və aktivliyi tətildə də davam etdirməyə çalışır və tətil işdən daha stressli olur. Stressə qarşı dörd sadə üsul — «stress peyvəndi» (çətin vəziyyəti əvvəlcədən planlayıb sakit qaldığını təsəvvür etmək), dərin nəfəs, danışmaq və gün ərzində fasilələri planlamaq — praktik və faydalıdır.

«Mən sakitəm» nəfəs məşqi addım-addım verilib: rahat oturmaq, özünə 5–10–20 dəqiqə ayırdığını demək, gözləri yummaq, nəfəs alarkən sözü təkrarlamaq və sonda bədəni yavaş-yavaş dartıb gözləri «səhər günəşi otağa dolan kimi» açmaq. Bu cür təlimatlar kitabın ən dəyərli hissəsidir və həqiqətən tətbiq oluna bilir.

Dördüncü fəsil stress idarəetməsi ilə rahatlama arasında fərqi izah edir və böyük hissəsini yeniyetmələrə ayırır: yeniyetmə stressinin 11 mənbəyi (məktəb, bədən dəyişiklikləri, dost problemləri, valideynlərin boşanması, ailənin iqtisadi çətinlikləri və s.), valideynlər üçün dörd tövsiyə və gənclər üçün səkkiz texnika — o cümlədən «qışqıranda əsəbiləşirəm, xahiş edirəm qışqırma» tipli özünüifadə nümunəsi. Bu hissə aydın və faydalıdır, amma burada «terrora qarşı milli mübarizəni» dəstəkləmək kimi, açıq-aşkar başqa bir kontekstdən köçürülmüş, yersiz ifadələr də var.

Kitabın ümumi problemi dağınıqlıqdır: fəsillər arasında təkrarlar çoxdur, «döyüş və ya qaç» mexanizmi azı dörd dəfə yenidən izah olunur, sonrakı fəsillərdə isə elmi əsası olmayan anlayışlar («hərəkət mərkəzi», «Cook's Hookup» enerji texnikası) görünür. Türkcə tərcümədə də bəzi cümlələr qarışıqdır. Buna baxmayaraq, kitabdakı bir neçə nəfəs və boşalma məşqi stressli bir gündə kömək edə bilər — sadəcə kitabı bu məşqlər üçün oxumaq lazımdır, «elm» üçün yox.

• Qısa fəsillər, şəkillər və addım-addım məşq təlimatları
• Hər fəsildə siyahılar və maddələnmiş tövsiyələr
• Yeniyetmələr və valideynlər üçün ayrıca bölmə
• Sadə, danışıq dilinə yaxın üslub