Vazgeçemediklerinin Toplamıdır İnsan
Uyğundur
- Psixoanaliz (Freyd, Lakan) və kritik nəzəriyyəyə maraqlı, terminologiyadan çəkinməyən oxuculara
- Yas/itki mövzusunu sadə "5 mərhələ" modelindən kənar, fəlsəfi-siyasi dərinlikdə anlamaq istəyənlərə
- Ədəbi/mədəni istinadları (Homer, Şekspir, Barthes) sevən, essevari, sıx yazılmış mətnlərə tab gətirən oxuculara
- "Populyar psixologiya" və "positiv düşüncə" söyləminə tənqidi məsafədən yanaşmaq istəyənlərə
Uyğun deyil
- Yasla necə "baş etmək" barədə praktik, addım-addım məsləhət axtaranlara — kitab təsvir edir, resept vermir
- Akademik/psixoanalitik jarqonsuz, sadə dildə yazılmış mətn istəyənlərə
- Ağır itki, ölüm və zorakılıq mövzularına (Suruç qırğını kimi real hadisələrə istinadlar daxil) hazır olmayan oxuculara
"Sunuş" bölməsi kitabın tezisini qoyur: insan balası dünyaya "vaxtından əvvəl", köməksiz və ötəkilərdən mütləq asılı halda gəlir — buna görə böyümə elə əzəldən bir itki və travma hekayəsidir. Özmən bu fonda müasir "depressiya epidemiyası"nı tənqid edir: 1980-lərdən sonra antidepressanların yayılması ilə ruhi iztirab sanki bakterial infeksiya kimi görülməyə, "kimyəvi serotonin hekayəsi"nə endirilməyə başlayıb — bu, sadəcə tibbi deyil, siyasi bir problemdir, çünki kapitalist "meta" məntiqi xoşbəxtliyi bazardan alına bilən bir şeyə çevirir.
"Başlangıçta kayıp vardı" essesi Lakanın nəzəriyyəsinə əsaslanaraq iddia edir ki, insan danışmağa başladığı andan etibarən "gerçək"lə birbaşa təmasını əbədi itirir — itki subyektin SONRADAN rastlaşdığı bir hadisə deyil, elə subyektivliyin özünün qurucu şərtidir. "Sanatla karşılaşınca" essesi incəsənəti bu itkini "ontoloji yas" üçün çərçivə və "hədiyyə" kimi görür — John Bergerin Van Gogh və Leopardi barədə sözlərinə istinadən.
"Dünyaya yerleştikçe" Freydin oral mərhələ nəzəriyyəsinə (içəri alma/introjection, xaric etmə/projection) əsaslanaraq göstərir ki, körpəliyin "udmaq/tüpürmək" refleksləri sonrakı bütün itki təcrübələrimiz üçün ilkin şablonu formalaşdırır — "səni içimə almaq istəyirəm" kimi sevgi ifadələrinin kökü buradadır.
"Yas kardeşliği" essesi Homerin İliadasından Axilleusun Patroklun ölümünə yasını təsvir edir — və iddia edir ki, ətrafdakılar əslində Patroklun deyil, öz keçmiş itkilərinin yasını tuturlar: kollektiv kədər hər kəsə öz itkisi ilə üzləşmək üçün bir "hədiyyə" təklif edir. "Yas bir armağandır insana" essesi bu ideyanı 2015-ci il Suruç terror aktının qurbanlarına həsr edərək davam etdirir — yas tutmağın özü insani ləyaqətin son sığınacağı kimi təqdim olunur.
"Ertelenmiş keder: Hamlet" Şekspirin Hamletini klinik nümunə kimi oxuyur — Gertrudanın tutulmamış yası Hamletin melanxoliyasının kökü kimi şərh olunur, Laertesin acıq yası isə Hamlet üçün "tetikləyici" rolunu oynayır. Bölmənin son essesi "Ya Yas Ya Melankoli" isə populyar "yasını tamamla, hizaya gir" söyləmini kəskin tənqid edir — bunun arxasında kapitalist "funksional, kədərsiz mən" tələbinin durduğunu iddia edir.
- Mətn Birikim dərgisinin "Haftalık Yazılar" rubrikasından toplanmış müstəqil esselərdən ibarətdir — vahid xətti arqumentdən çox, təkrarlanan mövzular ətrafında dövr edən bir mozaikadır
- Freyd və Lakan terminologiyası (introjection, "gerçək", ambivalans) izahsız işlədilir — psixoanaliz bilgisi olmayan oxucu üçün əlavə səy tələb edir
- Ədəbi/fəlsəfi istinadlar (Homer, Şekspir, Roland Barthes, John Berger) sıxdır və mətni zənginləşdirir, amma tanışlıq tələb edir
- Cümlə strukturu uzun, çoxqatlı və bəzən mücərrəddir — türk esseistik ənənəsinin sıx üslubunu əks etdirir
Kitabın əsas nəzəri istinad nöqtəsi — Özmənin bütün arqumenti Freydin bu klassik essesi üzərində qurulub
Kitabda birbaşa sitat gətirilən, şəxsi yas təcrübəsini fraqmentar essevari formada yazan bənzər əsər
"Kayıp ve Yas Metinleri" bölməsi davam edərək melanxoliyanın "utopik arzu" ilə əlaqəsini, uşaqlıqdakı melanxolik kökləri və postmodern/neoliberal dövrdə itkinin "medikallaşdırılması"nı araşdırır, sonra ayrıca "Ölüm" bölməsinə keçir.
Kitabın ikinci yarısı daha siyasi tona keçir — psixiatriya institutlarının "iqtidar praktikası" kimi tənqidini, travma və ictimai yaddaşı, sonda isə "Nedir Şu Depresyon?" və "Depresyon Politik Bir Sorundur" esseləri ilə depressiyanı bir tibbi diaqnozdan çox, siyasi-iqtisadi bir simptom kimi oxuyan bir arqumenti inkişaf etdirir, "Sonsöz: Ruhlarımız 'Bir Şey' Değildir" ilə bitir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
