Kötülük Psikolojisi ve Toksik İlişkiler
Uyğundur
- Kötülüyün psixoloji köklərini, itaət və qrup psixologiyası kontekstində anlamaq istəyən oxuculara
- Psixologiya ilə fəlsəfə/din elmlərinin sintezini axtaran, akademik amma əlçatan dildə yazılmış kitabları sevənlərə
- Media və televiziyanın insan zehnini necə formalaşdırdığına (Gerbnerin "Yetişdirmə Nəzəriyyəsi") maraq göstərən oxuculara
- Toksik münasibətlərin kökündəki psixoloji mexanizmləri anlamaq istəyən, praktik məsləhət axtaran oxuculara
Uyğun deyil
- Yalnız neytral, dindən tamamilə ayrılmış elmi mətn axtaran oxuculara — müəllif psixologiyanı islami fəlsəfi anlayışlarla ("nəfs", "təhqiqi iman") birləşdirir
- Sürətli, praktik "10 addımda" formatında toksik münasibət bələdçisi axtaranlara — kitab daha çox nəzəri-fəlsəfi əsasdır
- Müasir siyasi hadisələrə istinadları (kitab bir neçə yerdə qlobal münaqişələri kötülüyün nümunəsi kimi çəkir) rahatsızedici tapa biləcək oxuculara
Tarhan "Giriş"i Həzrəti Ömərdən sitatla açır: "Kötülüyü tanımayan onun tələsinə düşər". Bu, kitabın əsas tezisini qoyur — kötülük yalnız açıq-aşkar pislik kimi deyil, çox vaxt fərqinə varılmayan, "normallaşdırılmış" bir proses kimi meydana çıxır.
Müəllif bu tezisi Hannah Arendtin məşhur işinə istinadla möhkəmləndirir: 1961-ci ildə Yerusəlimdə mühakimə olunan keçmiş SS zabiti Adolf Eichmannın məhkəməsini izləyən Arendt, "Eichmann Yerusəlimdə — Kötülüyün Sıradanlığı Haqqında Hesabat" kitabında iddia edir ki, Eichmann patoloji sadist deyildi — sıravi, bürokratik dillə danışan, "dəhşətli dərəcədə normal" bir məmur idi. Tarhan bunu, kötülüyün adətən fərdi pislikdən deyil, itaətkarlıq və qrup psixologiyasından doğduğu tezisi kimi işlədir.
Fəsil daha sonra George Gerbnerin 1969-cu ildə təqdim etdiyi "Yetişdirmə Nəzəriyyəsi"nə (Cultivation Theory) keçir — kütləvi informasiya vasitələrinin, xüsusilə televizorun, insanların dünyagörüşünü uzunmüddətli təsirlə necə formalaşdırdığını izah edən nəzəriyyə. Tarhan bunu "Pis Dünya Sindromu" ("Mean World Syndrome") ilə əlaqələndirir — televizorda daim zorakılıq izləyən insanların dünyanı əslindən daha təhlükəli görməsi, buna görə də ya içinə qapanması, ya aqressivləşməsi, ya da qaçış davranışı göstərməsi.
Bu psixoloji mexanizm fəsildə üç mümkün reaksiyaya bölünür: içəyə qapanma/depressiya, aqressivləşmə/cinayət artımı, və qaçınma davranışı (uzaq yerlərə köç). Tarhan vurğulayır ki, hər üç reaksiya da insanlar arasında birgəyaşayış hissini zədələyir — qorxu ilə yaşayan insan get-gedə eqoistləşir və tənhalaşır.
Fəsil, qorxu və narahatlıqla yaşayan insanların öz acizliyini hiss etdikdə mənayı və təsəlli axtarışına yönəldiyini, dini nitqlərə və inanc sistemlərinə daha açıq hala gəldiyini qeyd edərək bitir — bu, kitabın sonrakı fəsillərdə psixologiya ilə din elmlərini birləşdirən metodologiyasının əsasını qoyur.
- Tarhan 300-ə yaxın elmi məqalə və 100-ə yaxın kitab/kitab fəsli müəllifi olan təcrübəli akademikdir — mətn akademik mənbələrə (Arendt, Gerbner) əsaslanır
- Üslub psixoloji nəzəriyyəni dini-fəlsəfi anlayışlarla (nəfs, təhqiqi iman) birləşdirir — türk populyar psixologiya janrının xarakterik nümunəsidir
- Hər alt-bölmə qısa, fokuslu paraqraflardan ibarətdir, geniş oxucu kütləsi üçün əlçatan dildə yazılıb
Tarhanın əsas istinad etdiyi orijinal işin özü — "kötülüyün sıradanlığı" konsepsiyasının mənbəyi
Adi insanların necə kötülük törədə biləcəyini araşdıran, oxşar sosial-psixoloji perspektivli başqa bir klassik
Girişdən sonra kitab üç əsas bölməyə keçir: birincisi insanın özünü tanıması və "nəfs"in (mənlik/eqo) idarəsi mövzusuna, ikincisi insanın istəklərini (arzu) və ehtiyaclarını ayırd etməsinə, üçüncüsü isə modernizmin gətirdiyi zərərlərə (zövq və rahatlığa əsaslanan "eqo ideal", pulun xoşbəxtlik gətirə bilməməsi) həsr olunub.
Sonrakı fəsillər toksik münasibətlərin konkret nümunələrinə, sağlam sevgi idarəsinə və psixoloji sərmayənin (özünüdərketmə, özünüidarə, sosial şüur, əlaqə idarəsi) necə qurulacağına keçir — kitab tədricən nəzəri əsasdan praktik məsləhətə doğru irəliləyir.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
