Mayalar
Uyğundur
- Amerika qitəsinin Kolumbdan əvvəlki sivilizasiyalarına ciddi maraq göstərən oxuculara
- Arxeologiya və antropologiyaya giriş səviyyəsində, amma dərin elmi məzmunlu mənbə axtaranlara
- Maya bölgəsinə səyahət planlaşdıran və tarixi kontekst istəyənlərə (kitabın öz gəzinti bələdçisi bölməsi də var)
- Yazı sistemlərinin (heroqlif) deşifrə tarixi kimi "elmi kəşf hekayələri"ni sevənlərə
Uyğun deyil
- Sadə, şəkilli-populyar tarix icmalı axtaran, akademik dilə hazır olmayan oxuculara
- Yalnız Maya mifologiyası və ya yalnız memarlıq kimi dar bir mövzuya fokuslanmaq istəyənlərə — kitab hərtərəfli sintezdir, tək mövzuya dərinləşmir
- Yenilənməmiş, köhnəlmiş nəzəriyyələr axtaranlara — kitab davamlı yenilənsə də, sahə özü sürətlə dəyişir və bəzi detallar sonrakı tədqiqatlarla üst-üstə düşməyə bilər
Coe Maya bölgəsinin sərhədlərini cızmaqla başlayır — Karib dənizi ilə Sakit Okean arasında, bugünkü Honduras və El Salvadoru da əhatə edən ərazi, cənub-şərqdə isə uyğar Mayaları fərqli dil danışan daha "ibtidai" icmalardan ayıran sərhəd.
Bütün Mezoamerika xalqları — Mayalar da daxil olmaqla — bir sıra ortaq mədəni əlamətlərə malik idi: rəsm-yazı, əncir ağacı qabığından və ya maral dərisindən hazırlanan qatlanan kitablar, mürəkkəb təqvim sistemi, planetlərin (xüsusən Venerin) hərəkətinə dair astronomik bilik, xüsusi meydançalarda oynanan kauçuk topu oyunu, ixtisaslaşmış bazarlar, baş və ya ürəyin çıxarılması yolu ilə insan qurbanı, qulaq/dil/cinsiyyət üzvündən qan axıtma ayinləri və mürəkkəb, çoxallahlı bir din.
Qidalanma baxımından, qarğıdalı, lobya, bibər və balqabaq dördlüyü Mezoamerika mətbəxinin təməli idi, amma Coe xüsusilə "nixtamal" prosesinə diqqət çəkir — sərt qarğıdalı dənələrinin əhəng qarışığında bişirilməsi, sonra üyüdülüb mayasız xəmirə çevrilməsi. Bu texniki kəşf — qarğıdalıda çatışmayan amin turşularını və niasini əldə etməyə imkan verən kimyəvi proses — kəşf edilmədən Mezoamerikada oturaq həyat mümkün olmazdı, bu da kitabın elmi-arxeoloji üslubunu ilk səhifələrdən göstərir.
Coe daha sonra Olmek mədəniyyətinin (e.ə. 3000 il əvvəl, cənub Meksikada) bu ortaq əlamətlərin çoxunu daşıdığını və mürəkkəb Mezoamerika mədəniyyətinin əsasən Olmek kökənli olduğuna dair elmi konsensusu izah edir — Maya sivilizasiyası bu geniş mədəni təkamül və yayılma xəritəsi üzərində doğulub.
Fəslin ikinci yarısı coğrafiyaya keçir — Maya torpağının iki əsas landşaftı: dağlıq (3960 metrə qədər yüksələn, sönmüş və aktiv vulkanlardan ibarət cordillera) və ovalıq bölgələr. Coe bu iki ekoloji zonanın geologiya, bitki örtüyü, heyvanat aləmi və insan mədəniyyəti baxımından kəskin fərqləndiyini, hər birinin özünəməxsus kənd təsərrüfatı sistemi yaratdığını izah edir.
Bu coğrafi-ekoloji giriş, sonrakı fəsillərdə təsvir olunacaq Maya şəhər-dövlətlərinin (Tikal, Palenque, Copan) niyə məhz bu iki zonada fərqli formalarda inkişaf etdiyini anlamaq üçün zəruri baza rolunu oynayır — Coenin metodu əvvəlcə geniş kontekst qurmaq, sonra konkret tarixə keçməkdir.
- Coenin dili akademik dəqiqliklə yazılıb, amma jarqondan çəkinir — hər termin (nixtamal, cordillera) izah olunur
- Kitab "Ancient Peoples and Places" seriyasının bir hissəsidir — arxeoloji sintez janrının klassik nümunəsi
- Hər nəşrdə (kitab 1966-dan bəri altı dəfədən çox yenilənib) yeni tədqiqat nəticələri əlavə olunur — Coe özü ön sözdə bunu vurğulayır
- 172 illüstrasiya (xəritələr, fotoşəkillər, xronoloji cədvəllər) mətni dəstəkləyir
Eyni müəllifin Maya heroqliflərinin deşifrəsi tarixinə həsr olunmuş, daha dar fokuslu əsəri
Bütün Kolumbdan əvvəlki Amerika sivilizasiyalarına daha geniş baxış
Giriş fəslindən sonra kitab xronoloji ardıcıllıqla irəliləyir — Erkən və Orta Klassik-Öncəsi dövrlərdən (kənd həyatı, ilk Maya kəndləri) başlayaraq Klassik dövrün zirvəsinə (Tikal, Palenque kimi böyük şəhər-dövlətlər, monumental memarlıq, yazının inkişafı) çatır.
Kitabın ən məşhur bölmələrindən biri "Böyük Süqut" adlanan, hələ də tam izahı olmayan Klassik Maya sivilizasiyasının çöküşünə həsr olunub, ardınca Klassik-Sonrası dövr (Chichen Itza, Toltek təsiri) və İspan istilası gəlir. Son fəsillər bugünkü, yaşayan Maya icmalarının mədəniyyətinə və müasir problemlərinə (Çiapasdakı üsyan da daxil olmaqla) həsr olunub.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
