Çölün Efendileri
Uyğundur
- Müasir Yaxın Şərq böhranlarının — İraq, Suriya, İran, Fələstin — tarixi köklərini anlamaq istəyənlərə
- Diplomatiya və kəşfiyyat tarixini canlı hekayələr şəklində oxumağı sevənlərə
- Çörçill, Ruzvelt, İden, Nasir kimi fiqurların pərdəarxası münasibətləri ilə maraqlananlara
- Neft siyasəti və imperiyanın süqutu mövzularında dərin, lakin oxunaqlı kitab axtaranlara
Uyğun deyil
- Qısa, ümumi baxış istəyənlərə — kitab 500 səhifədən çoxdur və detallarla doludur
- Yaxın Şərqi yerli xalqların baxışından oxumaq istəyənlərə — mərkəzdə London və Vaşinqton dayanır
- Diplomatik yazışma və adlarla zəngin mətnlərdən yorulan oxuculara
Barr girişi yaddaqalan bir anekdotla açır: təqaüdə çıxmış Entoni İden illər sonra Enok Pauellin ona dediyi sözü xatırlayır — «Yaxın Şərqdə ən böyük düşmənlərimiz amerikalılardır» — və «indi anlayıram» deyir. Bu, kitabın bütün tezisini bir cümləyə sığdırır. Müəllif dərhal göstərir ki, bu fikir tək Pauellə aid deyildi: həm britaniyalı Riçard Krossman, həm də amerikalı casus Kim Ruzvelt eyni rəqabəti müşahidə etmişdi.
Girişin ən dəyərli hissəsi rəqabətin iqtisadi məntiqini aydınlaşdırmasıdır. Britaniya üçün bölgə əvvəlcə Hindistan yolunu qorumaq, 1947-dən sonra isə neft gəlirləri və ödəniş balansı demək idi; neftin «əsrin sonuna qədər tükənəcək» bir sərvət olduğu inancı Londonu qısamüddətli, aqressiv siyasətə itələyirdi. ABŞ-ın marağı isə ilk növbədə kommersiya xarakterli idi və bu, onu daha çevik edirdi: Aramkonun Səudiyyə ilə gəliri yarıbayarı bölməyə razılaşması britaniyalıların rədd etdiyi bir nümunə yaratdı və İran neftinin milliləşdirilməsinə aparan zənciri işə saldı.
Birinci fəsil 1942-ci ilin noyabrında, Çörçillin El-Aləmeyn qələbəsindən sonra söylədiyi məşhur «Bu son deyil, hətta sonun başlanğıcı da deyil» nitqi ilə başlayır. Barr bu nitqin ikinci, daha az xatırlanan hissəsinə diqqət çəkir: «Mən Britaniya imperiyasının ləğvinə başçılıq etmək üçün Kralın birinci naziri olmamışam». Müəllifin göstərdiyi kimi, bu sərt sözlərin ünvanı təkcə Ruzvelt deyil, başqa bir amerikalı idi.
Həmin amerikalı — 1940 seçkisində Ruzveltə uduzmuş respublikaçı Vendell Uilki — fəslin əsl qəhrəmanıdır. Barr onun 1941-də Londonda Çörçillə görüşünü, «Lend-Liz» qanununu dəstəkləməsini və 1942-də dünya ətrafı səfərində Qahirəyə gəlişini çox canlı təsvir edir. Uilki Britaniyanın ən güclü amerikalı tərəfdarı kimi yola çıxır, qırx doqquz gün sonra isə onun ən sərt tənqidçisinə çevrilir: İskəndəriyyədəki britaniyalı məmurlarda «Sesil Rodsun liberalizmi ilə belə ləkələnməmiş Kiplinq» görür.
Fəslin gücü detallardadır: Qahirədə sənədlərin yandırıldığı «Kül Çərşənbəsi», Mayls Lempsonun tanklarla Abidin sarayını mühasirəyə alıb kral Faruqu təslim etdiyi 1942-ci il 4 fevral hadisəsi, telefon operatorunun səhvi ucbatından Çörçillin Uilki ilə gizli görüş təyin etmək istəyərkən birbaşa Ruzveltə düşdüyü komik səhnə. Bu epizodlar diplomatik tarixi insan zəifliklərinin, şəxsi incikliklərin və təsadüflərin tarixi kimi göstərir.
Türkcə tərcümə axıcıdır, amma girişdə diqqətəlayiq bir səhv var: Məhəmməd Mosaddıq «İraq baş naziri» kimi yazılıb, halbuki o, İranın baş naziri idi. Belə kiçik qüsurlara baxmayaraq, ilk fəsillər kitabın nə qədər məlumatlı və eyni zamanda oxunaqlı olduğunu aydın göstərir: Barr arxiv tədqiqatını hekayəçilik istedadı ilə birləşdirməyi bacarır.
- Hər fəsil konkret səhnə və ya nitqlə açılır, sonra geniş kontekstə keçir
- Gündəliklər, məktublar və rəsmi sənədlərdən bol sitat, hər biri qeydlərlə mənbələndirilib
- Şəxsi münasibətlər və komik təsadüflər diplomatiyanı canlandırır
- Türkcə nəşrdə bəzi faktik tərcümə səhvləri var (Mosaddıq «İraq baş naziri» kimi)
Yaxın Şərq neftinin siyasi tarixini daha geniş miqyasda danışan klassik — saytımızda icmalı var
Müəllifin Britaniya ilə Fransanın bölgədəki rəqabətini danışan, bu kitaba prelüd olan əsəri
Oxunan fəsildə amerikalı Vendell Uilki 1942-də dünya ətrafı səfərində Qahirəyə gəlir. Britaniyanın ən güclü amerikalı tərəfdarı kimi yola çıxır, qırx doqquz gün sonra isə onun ən sərt tənqidçisinə çevrilir: İskəndəriyyədəki britaniyalı məmurlarda «Sesil Rodsun liberalizmi ilə belə ləkələnməmiş Kiplinq» görür.
Problem görürsünüzsə bizə yazın. Nəşriyyat, müəllif, hüquq sahibi və ya sadəcə oxucu — fərqi yoxdur. Bu icmalda təlif hüququ baxımından problemli bir şey varsa, icmal yazarı saytın qaydalarını pozubsa, yaxud sadəcə təklifiniz və ya iradınız varsa, hey@kitabdanevar.com ünvanına yazın. Məsələni məhkəməyə aparmadan, öz aramızda həll etmək istəyirik: müraciəti 48 saat ərzində araşdırır, lazım gələrsə icmalı düzəldir və ya tamamilə silirik.
